وحكومت در نزد دانشمند پارسا كمال به حساب نمىآيد . با اين كه در نزد اكثريت كمال ودرجه ومقام است .
زيادى ونقصان بر كمالات خيال عارض مىگردد ، در صورتي كه هيچ يك از كمالات خداوند سبحان چنين نيستند ، وهيچ تغيير ونقصانى به خداوند راه ندارد . پس بايد « علوّ » خداوند از نوع « علوّ » عقلي باشد ، بدين تفسير كه هيچ مرتبهاى ، بمرتبه حق تعالى نمىرسد ، وتمام مراتب عقلي در نزد « علو » مقام خداوندى پست وناچيزاند شرح بيشتر مطلب اين است : بالاترين مراتب كمال عقل مرتبهء « علّت » است وچون ذات مقدس حق تعالى ، آغاز هر موجود حسّى وعقلي بوده ، علّت تامّه مطلقه است ، وبه هيچ وجه نمىتوان تصوّر نقصان در كمالات وى نمود ، پس ناگزير بالاترين مرتبهء عقل از آن اوست . أو بدون اضافه به چيزى وجود مطلق است وامكان ندارد از أو برتر چيزى باشد .
معناى سخن حضرت كه : سبق في العلوّ . . . همين است كه توضيح داده شد . ومعناى سبقت گرفتن خداوند در بلندى رتبه اين است ، كه : خداوند در بلندى مرتبه يگانه است ومحال است كه غير به رتبهء أو برسد .
( 9510 - 9489 ) 5 - پنجمين ويژگى حق متعال ، قريب بودن أو در نزديكى به اشياست ، تا بدان حد كه هيچ چيز از أو نزديكتر نيست . حضرت در اين عبارت لفظ « قرب » را در مقابل « بعد » كه لازمهاش سبقت گرفتن در بلندى مرتبه بود آورده است . وچون بلندى مرتبه وعلوّ درجه ايجاب مىكرده كه خداوند از غيرش دور باشد ، اين جمله را كه بيان كننده نزديكى است ذكر فرمودهاند .
چنان كه قبلا توضيح داديم ، لفظ « علوّ » در معناى اشتراكي به سه معنا آمده بود كه تنها علوّ عقلي شايسته اطلاق بر ذات مقدّس حق بود لفظ « دنّو » به چهار معنا آمده است وبترتيب زير :
الف : به معنى پست ، چنان كه بمثل گفته مىشود ، مكان فلان شخصي
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 279
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٢٧٩