« أدنى » از جايگاه فلان شخص است ، هنگامى كه شخص دوّم در مكان پستى ايستاده باشد . به معناى قرب ونزديكى هم آمده است .
ب : كم اهميّتتر . گفته مىشود . رتبهء فلان پادشاه ( أدنى ) از رتبهء فلان سلطان است . وقتي كه دوّمى از نظر مقام پايينتر باشد .
ج : عقبتر ، آخرتر : مىگويند : رتبهء معلول « أدنى » از رتبهء علت است ، چون معلول در مرتبهء بعد از علت قرار دارد .
د : خصوصىتر ، آگاهتر : گفته مىشود : فلان شخص به فلانى نزديكتر است ، وقتي كه خصوصيت بيشترى داشته باشد ، از أحوال أو بيشتر از ديگران آگاه باشد .
نزديكى خداوند متعال به اشيا ، به معنى چهارم صحيح است . يعنى از هر چيزى به خود آن چيز نزديكتر وآگاهتر است . منزّه است از اين كه به معناى سهگانهء أول در نظر گرفته شود .
قرب خداوند در نزديكى به اشيا بر حسب علم اوست كه مثقال ذرّهاى در زمين ، آسمان ، كوچك وبزرگ بر أو پوشيده نيست ، بدين لحاظ از هر نزديكى نزديكتر واز هر آگاهى آگاهتر است . اين كلام حق تعالى است : ما به هر كس از رگ گردن نزديكتريم خداوند به بندگانش از خود آنها نزديكتر است ، زيرا هيچ كس بدرستى خود را نمىشناسد ، امّا خداوند بخوبى همه را مىشناسد ، چون به وجود آورندهء آنهاست بنا بر اين ، در نزديكى از نزديكترين است وهيچ چيز به نزديكى أو نيست .
از لفظ « دنوّ » به منظور مقابله با لفظ « علوّ » استفاده شده است ، تا انديشههاى سالم را به هنگام توهّم اين كه چگونه هم نسبت به اشيا دور است وهم نزديك ؟ در فهم مقصود بفكر وا دارد وبر عظمت حق تعالى آگاه سازد .
امّا اين بيان حضرت : « بلندى رتبهء خداوند أو را از مخلوقاتش دور نمىكند ونزديكى با آنها أو را همرتبهء اشيا در مكان قرار نمىدهد » تاكيدى است ، كه براي
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 280
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٢٨٠