شاخ از خود دفاع مىكند . مرد شجاع به اتكاى نيرومندى واميد به پيروزى ، از خود دفاع مىكند وتسليم فرمان غير نمىشود .
در استعارهء دوّم ، جهت استعاره اين است . چنان كه گاو به هنگام ارادهء كارزار شاخهاى خود را كج مىكند ، سرش را پايين مىاندازد ، متوجّه دشمن مىشود وهمزمان بادي از دماغ خود خارج مىكند كه حاكى از گمان غلبه بر خصم وشدت غضب است واين تصور كه حريف در مقابلش چيزى نيست .
بدينسان مشبّه يعنى طلحه در موضوع سخن ما چنين است .
امام ( ع ) مىدانست كه به هنگام ديدار ابن عباس ، طلحه چنين حالتي را به خود خواهد گرفت ، وخود را آمادهء كارزار نشان خواهد داد وبه سبب خودبينى وغرور از أطاعت وفرمانبردارى سر باز خواهد زد . واين تشبيه بسيار جالبى است .
احتمال ديگر در عبارت اين است كه وجه تشبيه ، پيچيدگى طلحه در أفكار وانديشه ، ومنحرف بودنش از طريق يارى دادن به حضرت مانند پيچيدگى شاخ گاو مىباشد ، در اين صورت ، امر عقلي ( پيچيدگى فكرى ) به امر حسّيى ( شاخ گاو ) تشبيه شده است .
بعضي ادّعا كردهاند كه طلحه پيش از جنگ أحد ، خود بزرگ بين نبود ، اين غرور وتكبّر در آن روز بر وى عارض شد ، وبه اين ابتلاى بزرگ دچار شد .
امام ( ع ) پس از منع ابن عباس از ديدار با طلحه ، دستور داد كه با زبير ملاقاة كند ، ودليل اين امر را نرمخو بودن زبير دانست . وبه طور استعاره لفظ « الين عريكة » را كناية از خوش برخوردى ونيك خلقي آورده است .
در محاوره وگفتگو گفته مىشود : فلان شخص « ليّن العريكه » ( خوش خلق ) است هنگامى كه ديدار وى آسان باشد ، ورنج وجاذبهء زيادى را طلب نكند . مانند پوست نرمى كه به آسانى تا مىخورد ، پيچيده مىشود .
مىگويند : فلان كس « شديد العريكه » ( بد خلق ) است هنگامى كه حالتي
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 130
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص١٣٠