« صرف وانصراف » به نظر ابن أبي الحديد ، وبه معناى « منع » وبازداشتن به گمان قطب الدّين تفاوت زيادى ندارد ، هر چند معناى بازداشتن از معناى انصراف عمومىتر باشد .
ولى اعتراض ابن أبي الحديد بر راوندى ، كه ميان دو معنايى كه فرد أخير نقل كرده فرقى نيست ، وارد نيست ؛ زيرا معناى « بدا » در معناى اوّل قطب الدّين آن چيزى است كه براي مردم با توجه به بيعت زبير با أمير مؤمنان ظاهر شده ، ودر معناى دوّم « بدا » آن چيزى است كه براي زبير در بارهء يارى وفرمانبردارى آشكار شده است . مسلّم است آنچه از انسان براي غير آشكار شود با آنچه براي خود انسان از ناحيهء خويش ويا ديگران ظاهر شود فرق دارد . منظور از افزونى بىفايده وفاسدى كه در اعتراض ابن أبي الحديد به قطب الدّين آمده « لفظ » مفعول دوم براي فعل « عدا » است . كه به نظر مىرسد اشتباه قلمي قطب الدّين ويا نسخهبردار باشد . تأييد اين مدّعا اين است كه قطب الدّين ، مفعول أول عدا « ك » را آشكار كرده ، تا تغييرى براي گفتهاش كه مفعول « عدا » حذف گرديده باشد .
نظر شارح در بارهء وجوهى كه در تفسير فرموده حضرت نقل شد ، اين است كه : هر چند شما احتمال بدهيد كه اين معاني تفسير عبارت امام ( ع ) باشد ، ولى هر كدام بنوعى از ظاهر سخن حضرت بدور است بدين توضيح كه : چون مدائنى فعل « عدا » را در تفسير كلام امام ( ع ) بر معناى حقيقي خود ، عدول وبازگشت ، حمل كرده ، وجملهء « ما بدا » را بر فرمانبردارى سابق زبير ، بنا بر اين ناچار شده است كه « من » را به معناى « عن » بگيرد ، تا فعل « عدا » معناى عدول وبازگشت بدهد .
« من » را به معناى عن گرفتن خلاف ظاهر معناى جمله است .
قطب الدّين راوندى هم فعل « عدا » را به معناى منع - عاقّ وشغل گرفته و « ما بدا » را بر فرمانبردارى پيشين زبير در مورد بيعت با آن حضرت حمل كرده است .
در توجيه قطب الدّين جز اين كه « من » را به معناى « عن » بگيريم ، درست نيست .
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 133
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص١٣٣