بنابراين تفسير برأى هرگز شامل عمل به ظاهر و حمل ظاهر آيهاى را بر معناى لغوى و يا بر معناى عرفى ، نخواهد شد .
حمل صلاة بر دعاء حمل بر معنى لغوى مىباشد و حمل صلاة را بر اركان مخصوصه مثلا ، حمل بر معناى عرفى و شرعى مىباشد .
قوله و حينئذ ج ص 58 س 3 ق ص 35 س 21
على ما يستفاد من اقوال المفسّرين . . .
منظور از تفسير برأى كه در روايات ممنوع شده است يكى از دو معناى است كه ذيلا بيان خواهيم نمود :
اما حمل اللفظ . . .
تفسير برأى يعنى حمل لفظ را بر خلاف ظاهر آن و يا حمل لفظ را بر يكى از احتمالاتى كه از نظر عقل ناقص و انديشه فاتر و سست خود ترجيح مىدهد .
شاهد بر اين مطلب روايتى طولانى است كه از امام صادق ( ع ) نقل شده است .
به روايت دقت نمائيد .
« همانا مردم در رابطه با آيه متشابه هلاك و به فلاكت و گمراهى افتادهاند چه آنكه مردم از معناى متشابه اطلاع ندارند و به حقيقت متشابه آشنا نمىباشند از پيش خودشان و متكى به آراء ناقصهشان ، براى متشابه تأويلى را وضع نمودهاند و بدينوسيله از ائمه عليهم السلام بىنيازى جستهاند و آنها را نشناختهاند » .
وسائل الشيعة ج 18 ص 148 .
وضع معنى براى آيه متشابه از پيش خودشان متكى بآراء ناقصه با معناى اول تفسير برأى سازگارى دارد .
و اما الحمل على ما يظهر له . . .
تفسير برأى يعنى حمل لفظ را بر معناى لغوى و عرفى آنكه در ابتداء نظر جلوهگرى دارد به اين معنى كه آيهاى را بر معناى ظاهرى آن بدون فحص و تأمل و بررسى و جستجوى از مخصّص و قرينه و غير ذلك حمل نمايد كه قائلين به حجيّت ظواهر كتاب چنين عملى را محكوم ببطلان مىدانند بنابراين تفسير
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 93
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٩٣