معنا به مقتضاى قاعده حمل فعل مسلم را بر صحت خواهد بود . معناى دوم تصديق خبر ، اين است كه مخبر به را واقع تلقى نمائيم و آثار واقع را مترتب سازيم .
( و الحاصل انّ المعنى الثّانى . . . )
نتيجه از اين قرار است كه منظور در حجيّت خبر عادل و عمل به آن معناى دوم است و امّا معناى دوّم تصديق خبر ، محمل روايات و اخبارى است كه مىگويند هر مؤمنى بايد مؤمن ديگر را تصديق نمايد و او را بهتان نزد و عملش را حمل بر صحت و خبرش را حمل بر صدق نمايد مانند قول امام ( ع )
( يا ابا محمّد كذّب سمعك و بصرك . . . ) امام عليه السلام براى بعضى از اصحاب فرمود : يا ابا محمد گوش و چشمت را از برادرت تكذيب نما يعنى اگر پنجاه نفر ( قسامه ) شهادت دادند كه جناب آقاى خالد سخن افتراآميزى گفته است و آقاى خالد منكر مىشود و مىگويد چنين سخنى نگفتهام . يا ابا محمّد بايد خالد را تصديق نمائى و قسامه را تكذيب كنى . در اين روايت منظور از تصديق يك نفر مؤمن ، تصديق ظاهرى است به اين معنا كه بقول آن مؤمنى كه پنجاه نفر عليه او شهادة دادهاند ، ترتيب آثار داده نمىشود و بلكه على الظاهر قولش تصديق و از لحاظ باطن بايد با احتياط رفتار شود و منظور از تكذيب قسامه ( پنجاه نفر مؤمن ) تكذيب باطنى است كه به گفتار آنها نبايد ترتيب اثر داد .
لا ما يقابل . . . نه اينكه مراد اين باشد : مشهود عليه ( خالد ) را ظاهرا تصديق نمايد و قسامه را هم ظاهرا تكذيب نمايد چه آنكه تصديق ظاهرى خالد ( مشهود عليه ) و تكذيب ظاهرى قسامه باعث ترجيح بلا مرجح و بلكه موجب ترجيح مرجوح بر راجح مىشود يعنى خبر يك نفر مؤمن ، قبول شود و سخن قسامه ( پنجاه نفر ) مردود گردد . خلاصه سخن منظور از تصديق يك نفر مؤمن ( كسى كه پنجاه نفر عليه او شهادت دادهاند ) همان تصديق ظاهرى است و منظور از
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 377
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٣٧٧