يك ماده اجتماع است ( حيوان و انسان ) عموم آيات ناهيّه از عمل به كليّه امارات مفيد ظن و همچنين از عمل به خبر واحد مفيد ظن ، نهى مىنمايد ( عام مطلق ) و مفهوم آيه نباء تنها خبر عادل مفيد ظن را حجّت مىنمايد و عمل به آن را تجويز و آن را از تحت عموم آيات ناهيه خارج مىسازد و از باب تخصيص عام به وسيله خاصّ خواهد شد .
( على ما تقرّر . . . ) در جاى خود ثابت شده است كه خاصّ به منزله قرينه نسبت به عام مىباشد و ظهور خاصّ از ظهور عام قوىتر خواهد بود در ما نحن فيه ظهور جمله شرطيه ، در مفهوم قوىتر از ظهور عام مىباشد .
( و امّا منع ذلك فيما تقدم . . . ) سؤال مقدر اين است كه يك بام و دو هواء غيرممكن است در بحثهاى سابق در رابطه با تعارض بين مفهوم صدر آيه و عموم تعليل ذيل ، بطور جدّى باثبات رسيد كه ظهور مفهوم ، تاب مقاومت با ظهور عموم تعليل را ندارد و ظهور عموم تعليل مقدّم خواهد بود ، و در رابطه با معارضه مفهوم آيه نباء با عموم آيات ناهيّه ، باثبات رسيد كه ظهور جمله شرطيه در مفهوم ، مقدّم بر عموم آيات ناهيه مىشود . اين مطلب يكى از مصاديق همان ضرب المثل يك بام و دوهوا مىباشد .
جواب : ( و اما منع ذلك . . . ) در معارضه مفهوم صدر آيه با عموم تعليل ذيل آيه تقدّم عموم تعليل به اين جهت بود كه جمله شرطيّه
( إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ . . . )
معلّل و معلول است و جمله
( أَنْ تُصِيبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ . . . )
تعليل و علّت آن مىباشد و عموم و خصوص بودن معلّل از نظر ظهور عرفى تابع و دائر مدار عموم و خصوص علّت است ( منع الظهور الجملة الشرطية المعلّلة بالتعليل الجارى فى صورتى وجود الشرط و انتفائه فى افادة الانتفاء عند الانتفاء . ) ( دقت فرمائيد ) ظهور جمله شرطيه
( إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ . . . )
در مفهوم ممنوع است آنچنان جمله شرطيهاى كه معلّل شده به علّتى كه در هر دو صورت وجود شرط