( منظور از تبيّن اعم از حصول علم و اطمينان باشد ) منطوق آيه مورد بحث بر حجيّت خبر عادل مفيد اطمينان و حتى بر حجيّت هر چيزى كه باعث حصول اطمينان مىشود ، دلالت مىنمايد .
( فيثبّت اعتبار مرتبة خاصّة من مطلق الظن . ) ضمير مستتر در « يثبّت » به منطوق راجع مىشود يعنى منطوق آيه حجيّت و اعتبار يك مرتبه و مرحله خاصّ از مطلق ظن ( كه هر ظنّ مفيد اطمينان باشد ) را ثابت مىنمايد .
( قوله ثم انّ المحكىّ عن بعض ، منع دلالة التعليل على . . . ج ص 120 ، س 4 ، ق ص 73 ، س 14 )
بعض ديگر از علماء از ايراد ثانى غير قابل دفع ، اينچنين پاسخ دادهاند :
ايراد ثانى مبتنى برآن است كه مراد از جهالة در جمله ( أن تصيبوا قوما بجهالة ) عدم علم باشد كه در اين فرض بين مفهوم و عموم تعليل ، تعارض برگزار مىشود و امّا اگر مراد از جهالة معناى دوّم آن ( سفاهة ) باشد ايراد ثانى ، پيش نمىآيد چه آنكه در اين فرض عموم تعليل فقط عمل سفيهانه را منع مىنمايد و عمل سفيهانه عملى است كه از نظر عقلاء جهت انجام آن ، مجوّزى نباشد بنابراين عموم تعليل به عمل بخبر عادل ، كارى ندارد چه آنكه عمل بخبر عادل و لو خلاف واقع باشد از نظر عقلاء جائز است و سفيهانه محسوب نخواهد شد .
سرانجام بين عموم تعليل و مفهوم جمله صدر آيه ، تنافى وجود ندارد و استدلال بمفهوم آيه جهت اثبات حجيّت خبر عادل به راحتى و بلا مانع انجام مىگيرد ( بدليل قوله تعالى :
فَتُصْبِحُوا . . . )
دليل بر اينكه مراد از جهالة سفاهة است جمله
( فَتُصْبِحُوا عَلى ما فَعَلْتُمْ نادِمِينَ . . . )
مىباشد چه آنكه ندامت و پشيمانى در عمل غير عقلائى و سفيهانه قابل تصوّر است و عمل به خبر عادل بخاطر مجوز عقلائى داشتن ، ندامت و پشيمانى در پى ندارد .
( و لو كان المراد الغلط . . . ) و مراد از جهالة هرگز غلط و اشتباه در اعتقاد و