كه همان تحصيل و علم پيدا كردن است به سخن ديگر تبيّن هم معناى اول و هم معناى دوم را شامل مىشود هم علم پيدا كردن و هم اطمينان حاصل نمودن را شامل مىگردد . ( و هذا و ان كان يدفع الايراد . . . ج ص 119 ، س 23 ، ق ص 73 ، س 10 )
بدينوسيله ايراد دوّم دفع مىگردد چه آنكه عموم تعليل مىگويد به خبريكه فقط افاده ظن مىنمايد نبايد عمل كرد و امّا خبرى كه افاده اطمينان مىنمايد ممنوع العمل نخواهد بود ، بنابراين خبر عادل از تحت عموم تعليل خارج و در تحت مفهوم ، داخل مىباشد . و تعارض مورد بحث لازم نمىآيد مفهوم آيه مىگويد خبر عادلى كه مفيد اطمينان باشد حجّت است و عموم تعليل ذيل آيه ، تعارضى با آن ندارد .
( لكنّك خبير بانّ الاستدلال بالمفهوم على حجيّة الخبر العادل . . . ج ص 120 ، س 1 ، ق ص 73 ، س 12 )
ما حصل نقد اين است كه در ضمن ابرو درست كردن ، چشمان زاغ آهوى ، به خرابى كشانده شد با توجيه و تحليل در رابطه با معناى « تبيّن » و اراده معناى اعمّ از آن ، و مناط و معيار قرار دادن حصول اطمينان را در حجيّت خبر عادل ، درست است كه معضله تعارض بين عموم تعليل و بين مفهوم جمله شرطيه صدر آيه حلّ گرديد و حجيّت و اعتبار خبر عادل از فراگيرى شعلههاى گستردهء آتش غضب عموم تعليل ، جان سالم بدر برد و لكن چه سود كه در اين گيرودار ، از جاده اصلى و مسيرى كه جهت وصول به مقصد بايد آن را طى مىنموديم ، خارج شده و در دشت و صحراى ديگرى واقع گشتيم .
چه آنكه اگر قرار باشد مناط و معيار حجيّت خبر عادل را حصول اطمينان ، بشناسيم جهت اثبات حجيّت خبر واحد عادل مفيد اطمينان ، نياز به استدلال به مفهوم شرط و يا وصف در آيه مورد بحث ، نداريم و بلكه بنا بر تقرير مذكور
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 307
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٣٠٧