به چند نكته توجه داشت :
1 - جمله وصفيّه به دو نوع است يكى جمله وصفيه معتمد كه موصوف در كلام ، مذكور است مانند ( اكرم الرّجل العالم ) ديگرى غير معتمد ، مانند ( اكرم العالم ) در بحث مفاهيم و اينكه جمله وصفيّه ، مفهوم دارد يا ندارد ؟ مىگويند محل بحث وصف معتمد است وصف غير معتمد مانند « لقب » « اطعم الفقير » بدون شك مفهوم ندارد .
2 - جمله وصفيّه به وصف معتمد ، طبق نظر اكثر محققين ، مفهوم ندارد .
3 - در آيه مباركه نبأ جمله وصفيّه ، غير معتمد است ( اگر فاسقى خبر آورد تبين كنيد ) فاسق وصف است و موصوف آن مذكور نمىباشد .
با توجه بنكات فوق ما حصل اشكال و ايراد اين است كه اگر استدلال به آيه نبأ باعتبار مفهوم وصف باشد اوّلا جمله وصفيه مفهوم ندارد و ثانيا وصف در آيه ، غير معتمد است و مانند لقب ، مفهوم نخواهد داشت .
و لعلّ هذا مراد من اجاب . . .
سيد مرتضى و ابن زهره و شيخ طبرسى و محقق و علامه و غيرهم ، در مقام پاسخ از استدلال به آيه فرمودهاند كه استدلال ، مبتنى بر دليل خطاب است ( مفهوم مخالف وصف « اكرم رجلا عالما » مفهوم آن اين است كه رجل غير عالم واجب الاكرام نيست به دليل خطاب ايضا تعبير شده است ) و آقايان اضافه نمودهاند كه ما قائل به اعتبار مفهوم وصف نمىباشيم .
و ان كان باعتبار مفهوم الشرط . . . ج ص 118 س 3 ق ص 72 س 5 .
اگر استدلال بآية نبأ مبتنى بر مفهوم جمله شرطيه باشد ، ايضا ايراد وارد كردهاند ما حصل ايراد اين است : جمله شرطيه به دو قسم مىباشد يك قسم آن اين است كه جمله و كلام مشتمل بر ادات شرط ، جهت بيان موضوع ، رانده شده است مثلا جمله
( ان رزقت ولدا فاختنه ) : اگر خداوند فرزندى بشما داد ، ختنهاش كن . اين قسم از جمله شرطيّه از محل بحث در مفاهيم خارج است چه آنكه در جمله
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 297
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٩٧