شرطيّه بايد با انتفاء شرط ، مشروط باقى باشد ( مانند إن جاءك زيد فاكرمه ) كه با انتفاء مجىء و آمدن ، زيد باقى است . اگر جمله شرطيه مفهوم داشته باشد با نيامدن ، وجوب اكرام منتفى مىشود و اگر مفهوم نداشته باشد ، جمله در صورت نيامدن ، راجع به وجوب و عدم اكرام زيد ، ساكت مىباشد ، و اما در مثال مذكور اگر شرط كه « رزق ولد » باشد ، منتفى شود موضوع ( وجوب ختنه ) ايضا منتفى مىشود و معنا ندارد كه بحث كنيم آيا با انتفاء شرط ( رزق ولد ) مشروط كه وجوب ختنه باشد منتفى مىشود يا نه اصلا در صورت انتفاء شرط ( رزق ولد ) موضوعى باقى نيست و ولدى در كار نيست تا از وجوب و عدم وجوب ختنه آن سخن بگوئيم . و همچنين شش مثال ديگرى كه در كتاب ذكر شده است . كوتاهسخن اين قسم از جمله شرطيه بىگفتگو مفهوم ندارد و لذا از محل بحث بيرون مىباشد ما حصل ايراد دوم اين است كه جمله شرطيه در آيه نبأ از قبيل قسم مذكور است كه از محل بحث در مفاهيم ، بيرون است و بدون شك مفهوم نخواهد داشت ، چه آنكه جزاء و مشروط ، همان وجوب تبين است و با انتفاى شرط كه « آوردن فاسق خبرى را » باشد ، موضوع تبين كه خبر آوردن فاسق باشد ، منتفى خواهد شد و ديگر خبر آوردن فاسقى در كار نيست تا از وجوب و عدم وجوب تبين آن ، بحث شود .
( توضيح عبارت )
( وَ إِذا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَ أَنْصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ )
ترجمه : « هنگامى كه قرآن خوانده شود گوش فرادهيد و خاموش باشيد تا مشمول رحمت خدا شويد » اعراف 204 .
( وَ إِذا حُيِّيتُمْ بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْها أَوْ رُدُّوها )
ترجمه : « و هنگامى كه كسى به شما تحيّت گويد پاسخ آن را به طور بهتر بدهيد يا لااقل به همان گونه پاسخ گوئيد » نساء 86
و ممّا ذكرنا ظهر فساد ما يقال . . . ج ص 118 س 9 ق ص 72 س 8 .