مقدمه براى عمل بخبر مىشود در اين صورت منطوق آيه مىگويد عمل بخبر فاسق تبين لازم دارد و عمل به خبر عادل مشروط به تبين نمىباشد و عمل بخبر عادل بدون تبين جائز خواهد بود . و بدون ضميمه مقدمه مذكور ، حجيّت خبر عادل ، به وسيله مفهوم آيه ، باثبات خواهد رسيد .
و الدّليل على كون الامر . . . ج ص 117 س 5 ق ص 71 س 16 .
وجوب امر به تبين به چندتا دليل ، وجوب شرطى و مقدمى مىباشد :
1 - متبادر از واژههاى « تبيّنوا » « تجسّسوا و تفحّصوا و غير ذلك » ، وجوب شرطى و اينكه مقدمه براى غير مىباشد ، خواهد بود . يعنى ماده تبين و استكشاف ظهور دارد كه وجوب تبين در آيه مورد بحث ، مقدمه براى عمل بخبر است .
2 - ( و الى انّ الاجماع . . . ) اجماع و اتفاق قائم است بر اينكه وجوب تبين مقدمه براى عمل است نه آنكه واجب نفسى باشد
3 - ( هو انّ التعليل فى الآية بقوله تعالى
« أَنْ تُصِيبُوا »
. . . ) « هو » خبر براى « و الدليل » مىباشد . دليل اصلى و سوم اين است كه تعليل در آيه مورد بحث ، فقط صلاحيت آن را دارد كه مربوط به واجب شرطى باشد « أن تصيبوا » كه به معناى « لئلّا تصيبوا » ( تبين كنيد به علت آنكه ، از برخورد جاهلانه با مردم ، پشيمان نگرديد ) مىباشد ، فقط در صورتى معنا و مفهوم دارد كه وجوب تبين واجب شرطى و مقدمه براى عمل بخبر باشد . و اگر تبين واجب نفسى باشد تعليل مزبور معنا و مفهوم خود را از دست مىدهد چه آنكه برخورد و وقوع در ندامت مربوط به عمل بخبر است و بس بنابراين برخورد جاهلانه و وقوع در ندامت علّت است و عمل بخبر فاسق ، بدون تبين معلول است و مفهوم آن اين است كه عمل بخبر عادل بدون تبين جائز خواهد بود .
( توضيح عبارت ) قوله على ما يتراءى من ظهور الامر بالتبين فى الوجوب النفسى . . .
ج ص 116 س 17 ق ص 71 س 13 .