مىشود و اگر دو ساعت مانده بغروب كشف خلاف شد و مكلف صلاة ظهر را در غير وقت فضيلت آن بايد انجام دهد و ثواب اوّل وقت كه فوت شده با مصلحت سلوكى ، تدارك مىشود و اگر بعد از انقضاء وقت ، كشف خلاف شود مكلف بايد قضائى صلاة ظهر را بخواند و با مصلحت سلوكى مصلحت فوتشده از لحاظ عدم خواندن صلاة ظهر در وقت آن ، تدارك خواهد شد .
بنا بر سببيّت سلوكى ايضا اشكال ابن قبه دفع مىگردد چه آنكه مصلحت سلوكى تحليل حرام و . . . را جبران و تدارك مىنمايد . و لكن دليل قانعكننده بر اثبات سببيّت سلوكى در دسترس و در اختيار نداريم درعينحال مجرد احتمال مصلحت سلوكى جلو اشكال ابن قبه را مىگيرد و آن را دفع خواهد نمود .
با توضيح مزبور برمىگرديم عبارات كتاب را مورد توجه قرار داده و مطالب مستفاد از آنها را استخراج و نكات برجستهء آنها را برمىشماريم .
قوله قال فى النهاية فى هذا المقام . . . . . ج ص 42 س 9 ق ص 26 س 5
نظر مرحوم شيخ از نقل قول علامه اين است كه مىخواهد ثابت نمايد كه علامه و همچنين شيخ طوسى سببيّت و اينكه بخاطر قيام اماره مصلحتى در مؤداى آن ايجاد مىشود و حالت ظن پيدا كردن مكلف به مؤداى اماره ، باعث ايجاد مصلحت مىگردد را قبول دارند و اينك فرمايش علامه را بررسى و ترجمه مىنماييم .
قال فى النهاية فى هذا المقام . . .
مرحوم علامه در كتاب نهايه در اين مقام ( سببيّت قيام اماره در حدوث مصلحت ) به تبعيّت از شيخ طوسى چنين فرموده است :
( انّ الفعل الشّرعى انّما يجب لكونه مصلحة )
فعل شرعى مانند صوم و صلاة و حج و زكات همانا واجب مىشود بخاطر آنكه داراى مصلحت مىباشد صوم و صلاة و حج و زكات داراى مصالحاند و لذا واجب شدهاند .
و لا يمتنع ان يكون مصلحة اذا فعلناه و نحن على صفة مخصوصة . . . )
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 25
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٥