و احاديث بر بطلان آن حكم مىنمايد و علاوه مستلزم دور خواهد بود .
قسم دوم سببيّت معتزلى بنا بر سببيّت معتزلى جاهل و عالم در احكام واقعى مشترك مىباشند منتهى در مؤداى امارة مصلحتى راجحهاى بوجود مىآيد كه اگر اماره مطابق واقع باشد مكلف بين واقع و مؤداى اماره مخيّر خواهد بود و اگر مخالف واقع باشد مصلحتى كه در مؤداى اماره ايجاد شده اقوى از مصلحت واقع مىباشد و مصلحت فوتشده را تدارك و القاء در مفسده را جبران مىنمايد .
بنا بر سببيّت معتزلى ايضا اشكال ابن قبه وارد نمىباشد و تحليل حرام و تحريم حلال و تفويت مصلحت و القاء در مفسده كلّا با مصلحت ايجادشدهء در مؤداى اماره ، جبران و تدارك خواهد شد .
سببيّت مذكور تصويب معتزلى نام دارد و به حكم روايات و اجماع بر اينكه واقع قابل تغيير نمىباشد ، باطل خواهد بود .
قسم سوم سببيّت سلوكى است كه بعضى از علماء مكتب عدليّه ( مرحوم شيخ انصارى ) آن را قائل شده است سببيّت سلوكى از اين قرار است : قيام اماره باعث مىشود كه يك مصلحتى در خود رفتار برطبق امارة و تطبيق عمل را بر مؤداى امارة ايجاد گردد و اين مصلحت مصلحت فوتشده از مكلف كه مربوط به واقع بوده است را تدارك مىنمايد مثلا امارة ( خبر واحد ) قائم شده است كه در روز جمعه صلاة جمعه واجب است و صلاة ظهر واجب نمىباشد مكلف طبق آن عمل مىنمايد و صلاة ظهر كه در واقع واجب مىباشد را ترك مىكند اگر تا آخر عمر كشف خلاف نشد مصلحت صلاة ظهر كه از مكلف فوت شده ، بتوسّط مصلحت سلوكى تدارك
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 24
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٤