و امّا وجوب عمل بخبر واحد در فرض انفتاح بنا بر وجه دوّم كه وجوب عمل بخاطر ايجاد مصلحت راجحه است قبحى ندارد و اشكال مرحوم ابن قبه وارد نخواهد بود . توضيح مطلب : حجيّت امارات از باب سببيّت داراى سه قسم مىباشد قسم اوّلى سببيّت اشعرى : اساس مسلك سببيّت را بر مسلك اشعريها چند چيز تشكيل مىدهد :
1 - احكام واقعى مخصوص عالمين به احكام است و جاهلين اصلا حكمى در واقع ندارند .
2 - با قيام امارة مصلحتى در مؤداى آن ايجاد مىشود و همگام با آمدن و ايجاد مصلحت حكمى مطابق مقتضاى مصلحت ايضا بوجود مىآيد مثلا مكلف نمىداند در روز جمعه و در دوران غيبت ، صلاة جمعه واجب مىباشد يا خير فرض مىكنيم خبر واحد دلالت نموده كه صلاة جمعه واجب است و در واقع صلاة جمعه حرام مىباشد بر اثر قيام خبر واحد و دلالت آن بر وجوب صلاة جمعه ، مصلحتى در همين صلاة جمعه كه مؤداى خبر واحد است ايجاد مىگردد و همگام با آمدن مصلحت حكم وجوب براى صلاة جمعه بر ذمه مكلف ثابت مىشود و اين مصلحت نسبت به مصلحت واقع رجحان دارد به اين معنى كه مصلحت مزبور مصلحت فوتشدهء از مكلف را كه مربوط به صلاة ظهر است را تدارك مىنمايد و همچنين مفسده صلاة ( جمعه ) كه طبق فرض حرام بود را جبران مىنمايد . بنا بر مسلك سببيّت اشعريها احكام واقعى تابع و دائر مدار آراء و نظرهاى مجتهدين خواهد بود .
بنابراين مسلك اشكال ابن قبه منتفى بانتقاء موضوع مىباشد يعنى بنابراين مسلك اصلا در واقع براى مكلف جاهل حكمى وجود ندارد تا از مكلف فوت گردد در واقع حلال و حرامى نيست تا تحليل حرام و تحريم حلال لازم گردد .
علىاىحال سببيّت مذكور
به تصويب اشعرى معروف است و ضرورة و بداهة و اجماع و روايات
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 23
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٣