جهت تفاوت و فرقى ندارد .
و قد اتضح بما بيّناه وجه ما جرت عليه . . .
از تحليل و بررسى ما مبنى بر اينكه اجماع منقول از لحاظ نقل سبب داراى حجيّت و اعتبار مىباشد ( حجيّت و اعتبار نيم عيار دارد ) معلوم مىشود كه چرا و روى چه انگيزهاى ، معظم از اصحاب باجماع منقول اعتناى ندارند و غالبا باجماع منقول در مقام استدلال ، اعتماد نمىكنند و جهت اثبات مطلبى بطور مستقل دست به دامن اجماع منقول نمىبرند و بلكه اجماع منقول را بعنوان تأييد ، جهت اثبات و يا ردّ مطلبى ، ذكر مىكنند و يا احيانا اجماع منقول را بخاطر عدم ثبوت آن ، ردّ نموده و يا بخاطر وجود مخالف ( و نحوهما ) و قيام دليل بر خلاف آن ، محكوم به اعدام مىنمايند . و با بررسىهاى كه راجع باجماع منقول داشتيم ، برخورد معظم اصحاب با اجماع منقول ، توجيه خواهد شد .
به سخن ديگر ردّ اجماع منقول از ناحيه معظم اصحاب ، متّجه و بجا مىباشد چه آنكه ما بيان داشتيم كه اجماع منقول تنها از جهت نقل سبب معتبر مىباشد .
( و لا سيّما فيما شاع فيه النزاع . . . ) و مخصوصا در مسائلى كه نزاع و خلاف و جدال در آن ، شايع مىباشد ردّ اجماع منقول ، بيشتر جا مىافتد .
( اذ عرفت فيه الاقوال ) عرفت ماضى مجهول يعنى اقوال و نظرها ، مورد شناخت مىباشد ، و اجماع منقول جاى پا نخواهد داشت .
( او كان من الفروع النادرة . . . ) يا آنكه مورد نقل اجماع ، از مسائل نادر و شاذ باشد كه دعوى اجماع در آن راه ندارد و يا بخاطر آنكه خيلى كم مورد تعرّض واقع مىشود و يا بخاطر آنكه نقل ناقل اجماع ، به جهت همعصر بودن ، مورد اعتناء نمىباشد و يا بخاطر آنكه ناقل از اطلاعات كافى برخوردار نمىباشد .
( او غيرهما . . . ) مثلا ناقل در نقل ، احتياطكار و دقت كافى ندارد ( مما يأتى بيانه ) كه در كتاب كشف القناع بيان مىشود .
( فالاحتياج اليه . . . ) بنابراين نياز باجماع منقول به كمى از مسائل و نسبت
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 247
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٤٧