يافته است .
فاذا لوحظ جميع ما ذكر . . . ج ص 101 س 11 ق ص 63 س 1 .
بعد از ملاحظه و مراعات همه آنچه كه ذكر شد و آشنا شدن به اقوال موافق و مخالف با اجماع منقول ، اگر مخالفى موجود باشد اجماع منقول ( كه نقل سبب شده و سبب منقول ظنى مىباشد ) مثل معلوم فرض مىشود چه آنكه حجيّت اجماع منقول با دليل علمى ثابت شده است دليل علمى يا بدون واسطه است كه همان سيره عقلا باشد و يا با واسطه است مثل اينكه جهت اثبات حجيّت خبر واحد به آيه نبأ و به ظاهر آيه نفر و آيه سؤال استدلال شده و حجيّت ظواهر آن آيات با دليل علمى ثابت شده است بنابراين ظاهر آيه نبأ گرچه ظنى مىباشد و لكن دليل حجيّت ظاهر آيه نبأ ، علمى و قطعى خواهد بود .
( ثم لينظر فان حصل من ذلك . . . ) اجماع منقول بايد مورد ملاحظه و نظر واقع شود اگر از اجماع منقول قول امام ( ع ) و يا وجود دليل معتبر ، حاصل و كشف بشود ، اجماع منقول در رديف ادلّه و حجج ظنى قرار مىگيرد و مقام و جاهى را ( كه اكثر انسانها بخاطر نائل آمدن به آن ، و يا حفظ آن از هيچ كوششى حتى خلاف شرع دستبردار نمىباشد ) به خود اختصاص مىدهد . ظنى بودن آن به اين خاطر است كه اجماع منقول متوقف برآنست كه كسى آن را نقل نمايد تا نقل آن ، باعث حصول علم نسبت به سبب كاشف بشود و يا بخاطر آنست كه منكشف ( دليل معتبر ظنى ) دليل قطعى نمىباشد .
( و الّا فلا . . . ) اگر كشف مزبور محقق نشود اجماع منقول حجت نمىباشد .
و اذا تعدد الناقل الاجماع او النقل . . .
اگر ناقل اجماع متعدد باشد مثلا چندين نفر ، نقل اجماع نموده و يا نقل اجماع متعدد باشد مثلا شخص واحدى در چند تا كتاب نقل اجماع نموده است .
اگر همه آنها توافق داشتند طبق تفصيل سابق همه جوانب ، ملاحظه مىشود و آنچه كه حاصل و كشف مىشود قول امام و يا دليل معتبر ، مورد عمل واقع مىگردد و اگر اجماعات منقول با هم اختلاف داشته باشند همه ما ذكر مورد
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 245
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٤٥