نرسيده و بعد از بررسى و ملاحظه ما ذكر اگر معلوم شود كه آقاى ناقل در حكمى ادعاى اجماع نموده يك امر نادرى مىباشد كه به ادعاى ناقل اجماع ، اعتمادى نخواهد شد .
فعليه . . .
بنابراين بر آقاى متتبّع لازم است كه نهايت سعى و كوشش را مبذول نمايد و نظر و رأى خود را كاملا بررسى نمايد چه بعد از زمان ناقل اجماع باشد و يا همعصر با او باشد و چه نظر و انديشهاش ، موافق با نظر ناقل اجماع دربيايد و چه مخالف آن .
( كما هو الشّأن . . . ) چنانچه در شناخت بقيه ادلّه و مسئله تعادل و تراجيح و تخصيص و تقييد و غير ذلك همان بذل وسع و دقت نظر لازم مىباشد .
فليس الاجماع الّا كاحدها . . .
اجماع منقول همانند همان مسائل ذكر شده ( تخصيص و تقييد و و . . . ) مىباشد كه بايد با دقت كامل و با تمام جوانب مورد ملاحظه قرار بگيرد .
فالمقتضى للرّجوع الى النّقل . . .
آقاى متتبّع كذائى درعينحال بايد به نقل اجماع ، « ناقل » ، رجوع نمايد چه آنكه گمان آن برده مىشود كه آقاى ناقل اجماع ، به آرائى رسيده باشد كه متتبع نرسيده باشد .
( من جهت السّبب . . . ) يعنى از جهت سبب كه همان اقوال علماء باشد .
( او احتمال ذلك . . . ) يا لااقل احتمال مىدهد كه ناقل اجماع ، به آراء و اقوالى رسيده باشد و او نرسيده باشد .
فيعتمد عليه . . .
شخص متتبّع ( منقول اليه ) تنها در مورد اقوالى كه ناقل رسيده و او نرسيده ، مىتواند به نقل ناقل اجماع اعتماد نمايد به سخن ديگر كلام ناقل اجماع مورد اعتماد است و داراى اعتبار و حجيّت مىباشد نسبت به اقوال و آرائى كه متتبع به آنها دسترسى نيافته و مؤيّد است نسبت به اقوال و آرائى كه متتبع بانها دسترسى
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 244
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٤٤