به اينگونه : احتمال داده شود كه ناقل اجماع فتواى همه مجمعين را بررسى نموده و فرض بر اين است كه كلام جناب ناقل ( مثلا كذا و كذا با اتفاق جميع العلماء ) ظهور در آن دارد كه اتفاق همه علماء حاصل است و از نظر عادت ، اتفاق كلّ ، ملازمه عادى با موافقت قول امام ( ع ) دارد .
فالظاهر حجيّة خبره . . .
خبر دادن از اجماع مزبور ، براى منقول اليه حجّت است چه جنبه نقل سبب را لحاظ نمائيم و يا نقل مسبب را در نظر بگيريم به اين كيفيّت : يا آنكه مناط و معيار حجيّت خبر ، اين است كه كاشف ( اتفاق علماء كه از امور حسى مىباشد ) را متعلّق خبر قرار دهيم ناقل اجماع اتفاق كلّ را كه امر حسى است براى منقول اليه خبر مىدهد با خبر مزبور اتفاق كل براى منقول اليه ثابت مىشود « اتفاق كل » كه كاشف و سبب است ملازمه عادى و ضرورى با قول امام ( ع ) كه منكشف و مسبب است ، دارد بنابراين فرض ، كاشف و سبب ، حسى است و منكشف و مسبب ، حدسى مىباشد . و يا آنكه خبر ناقل به قول امام ( ع ) كه مسبب است ، تعلّق مىگيرد مثلا مدعى اجماع فرموده .
قال الإمام ( ع ) كذا و كذا
و بنا بر هر دو وجه خبر ناقل اجماع ، حجت است بنا بر وجه اول واضح است كه خبر عن حسّ مىباشد و بنا بر وجه دوم لما عرفت من انّ الخبر الحدسى گرچه خبر ناقل ، خبر عن حدس مىباشد و لكن در گذشته بيان گرديد خبر حدسى اگر مستند به حس باشد همانند خبر عن حسّ حجّت است ناقل اجماع از قول امام ( ع ) خبر داده و اين خبر دادن از قول امام ( ع ) كه حدسى است مستند به بررسى فتواى علماء مىباشد و فتاوى علماء حسّى بوده و خبر حدسىاى مستند به حس ، همانند خبر حسّى داراى اعتبار است و لازم القبول خواهد بود .
ناگفته نماند كه اجماع مزبور اجماع حدسى نام دارد و همان قسم اوّل از اقسام ثلاثه اجماع حدسى است و داراى حجيّت و اعتبار مىباشد .
و قدم تقدم الوجهان . . . ج ص 95 س 10 ق ص 58 س 21 .
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 219
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢١٩