و بسط در رابطه با اجماع منقول و مسائل مربوط به آن از حدّ توضيح واضحات هم مىگذرد : ) ( انتهى ) يعنى سخنان محقق سبزوارى به آخر رسيد .
( قوله و حاصل الكلام من اوّل ما ذكرنا . . . ج ص 95 س 1 ) ق ص 58 س 14 .
بحث در اين بود كه آيا اجماع منقول مشمول ادلّه حجيّت خبر واحد مىباشد يا خير ؟ مرحوم شيخ در صدد اين بود كه ثابت نمايد اجماع منقول خبر عن حدس مىباشد و مشمول ادلّه حجيّت خبر واحد نخواهد بود كه تقريبا سر نخ از دست رها گرديد و لذا خلاصه مطالب گذشته را تكرار مىنمايد تا سرنخ بدست آيد و استثناى كه بعدا ذكر خواهد كرد .
( نعم يبقى هنا شىء . . . ) باصل مطلب مورد بحث ربط پيدا نمايد علىاىحال حاصل سخن او از اين قرار است : نتيجه بحث از اول گفتگوى راجع باجماع منقول تاكنون اين است كه :
1 - اگر مستند علم ناقل اجماع ، اين باشد كه در مورد آقاى مدعى ، احتمال داده شود كه فتواى همه علماء را بررسى نموده و حتى به قول معصوم ( ع ) دسترسى پيدا نموده است يعنى بر اثر تتبع و بررسى علم حاصل نموده كه امام ( ع ) داخل مجمعين مىباشد .
( فلا اشكال . . . ) شك و شبههاى نيست در اينكه چنين نقل اجماعى حجت است و مشمول ادلّه حجيّت خبر واحد مىباشد چه آنكه در حجيّت خبر واحد شناختن شخص امام ( ع ) در لحظه شنيدن قول او ( ع ) شرط نمىباشد .
لكن هذا الفرض ممّا يعلم . . .
و لكن چه سودى كه چنين اجماعى ( كه همان اجماع دخولى است ) در زمان غيبت امام الزّمان ( عليه السلام ) از چيزهاى است كه يقين بعدم تحقق آن داريم و معلوم است كه مدعى اجماع هرگز بگونهاى كه امام ( ع ) داخل در مجمعين باشد ادعاى اجماع ندارد .
2 - و بعد هذا فان احتمل . . .
اگر مستند علم ناقل اجماع ، حدس باشد .
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 218
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢١٨