مقدّمهى واجب واجب است حدس زده كه امام ( ع ) موافق مىباشد و يا مثلا شخصى ادعاى اجماع نموده كه استعاذه در صلاة واجب است و حدس زده است كه امام ( ع ) موافق مىباشد و بعد از بررسى و تحقيق معلوم شده است كه شخص مزبور به يك روايت ضعيفى اعتماد نموده و چنين حدسى را زده است درحالىكه اعتماد به روايت ضعيف خطا و ناروا مىباشد .
( توضيح عبارت ) قوله لو علمنا به ما خطأناه . . . ج ص 86 ، س 21 ، ق ص 53 ، س 7 ) .
يعنى اگر براى ما همچه طريقى حاصل شود قول امام ( ع ) ثابت مىشود و نمىتوانيم آن طريق را تخطئه نمائيم .
اذا عرفت ان مستند خبر المخبر بالاجماع . . . ج ص 87 ، س 5 ، ق ص 53 ، س 13 ) .
شيخ اعظم از عبارت مذكور تا عبارت ( فان قلت . . . ) كه 13 سطر مىشود نتيجه مبحث راجع باجماع منقول را اعلام و باصطلاح پنبه اجماع منقول را زده و آن را از اعتبار ساقط مىنمايد ما حصل فرمايش استاد اعظم در طى 13 سطر از اين قرار است : در سابق بيان گرديد كه ادله حجيّت خبر واحد تنها بخبرى اعتبار و حجيّت مىبخشد كه مستند بحسّ يا مستند به حدسى كه قريب بحس است باشد ( حدسى كه داراى مبادى حسّى باشد ) و امّا خبر مستند به حدس را هرگز شامل نخواهد شد .
بنابراين سرنوشت اقسام ثلاثه اجماع ( بلكه اقسام پنجگانهء اجماع منقول ) معلوم و روشن شد كه بقرار ذيل مىباشد :
1 - « السماع عن الامام ( ع ) مع عدم معرفته بعينه » اجماع دخولى كه قبلا معرّفى شد مشمول ادلّه حجيّت خبر واحد مىباشد و لكن « و ظهر لك انّ الاوّل هنا غير محقّق » اجماع دخولى و حسى عادة وجود خارجى ندارد . اگر مستند به
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 189
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٨٩