1 - اجماع محصّل قطعى ، مثلا شيخ طوسى راجع بوجوب سوره در صلاة همه اقوال و نظريات و فتاوى فقهاء و علماء را بررسى نموده است فتاوى فقهاء را يا شنيده و يا مشاهده كرده است تتبع و بررسى به حدّى گسترده بوده است كه قطع و يقين نسبت به قول و توافق امام ( ع ) حاصل نموده است . 2 - اجماع محصّل ظنّى بررسى اقوال به حدّى است كه نسبت به قول و توافق امام ( ع ) ظن حاصل نمايد . 3 - اجماع منقول متواتر مثلا پنجاه شصت نفر از علماء در كتابها و فتاواشان ، راجع به مسألهاى ، ادعاى اجماع نمودهاند و آقاى شيخ طوسى همه آنها را مشاهده مىكند اجماع مذكور براى شيخ طوسى ، اجماع منقول بنقل تواتر به حساب مىآيد . 4 - شيخ طوسى كتاب شيخ مفيد را مشاهده مىنمايد و مىبيند كه شيخ مفيد راجع بفلان مسئله ادعاى اجماع نموده است اين ادعاى اجماع براى شيخ طوسى اجماع منقول است بنقل خبر واحد . محل بحث همين قسم چهارم است كه آيا ظن حاصل از اجماع منقول نسبت به حكم شرعى ، از باب ظن خاص حجيّت و اعتبارى دارد يا نه ؟
( عند كثير ممن يقول باعتبار الخبر بالخصوص . . . ج ص 69 ، س 2 ، ق ص 47 ، س 4 ) .
خيلى از كسانى كه قائل به حجيّت خبر واحد از باب ظن خاص مىباشند ، اجماع منقول را معتبر مىدانند و دليل آنها بر حجيّت اجماع منقول آنست كه اجماع منقول يكى از مصاديق و افراد خبر واحد است و همانطورىكه در خبر واحد شخص عادل از قول معصوم ( ع ) حكايت مىكند در اجماع منقول ايضا از قول معصوم ( ع ) حكايت مىشود منتهى در خبر واحد تعبير ( قال زرارة سمعت ابى عبد اللّه عليه السلام قال كذا ) و در اجماع منقول ( قال الشيخ طوسى اجمع العلماء بكذا ) به كار مىرود بنابراين ادلّه حجيّت خبر واحد منقول را ، شامل خواهد شد .
( و المقصود من ذكره . . . )
هدف از اينكه بحث راجع باجماع منقول پيش از بحث راجع بخبر واحد ، مطرح شده است آنست كه بايد مشخص گردد كه آيا بين خبر واحد و اجماع
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 157
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٥٧