انسداد باب علم نسبت به معانى الفاظ و لغات نخواهد بود و حتى برفرض انفتاح باب علم نسبت به الفاظ و لغات ، ظن حاصل از قول لغوى بعنوان ظن مطلق معتبر مىباشد .
( و لكن الانصاف انّ مورد الحاجة . . . ص 76 ، س 11 ، ق ص 47 ، س 3 ) .
مرحوم شيخ با عبارت « و لكن الانصاف » مىخواهد سخنان خود را مبنى بر ردّ دليل چهارم حجيّت قول لغوى ، پس بگيرد و بفرمايد كه نهخير نياز بقول لغوى آنچنان اندك و قليل نيست و بلكه نياز بقول لغوى بيشتر از آنست كه شمارش شود مخصوصا در جزئيات و تفصيلات معانى اگر بخواهيم بطور تفصيل و به همه جزئيات معانى الفاظ و لغات آشنا شويم بدون مراجعه به اقوال لغويين ، امكانپذير نمىباشد مثلا معناى فلان لفظ بدون مراجعه بكتاب لغت ، تا حدودى معلوم است و امّا اگر بخواهيم معناى فلان لفظ را بطور تفصيل و بجورى كه افراد و مصاديق مشكوكه ، خروج و يا دخول آنها ، از تحت فلان لفظ ، معلوم باشد ، نياز بقول لغوى داريم . ( كما فى مثل الفاظ الوطن و المفازة . . . ) مثلا لفظ « وطن » مختصّ به زادگاه است و يا محل سكونت را ايضا شامل مىشود و آيا زادگاه بعد از اعراض ، داخل در وطن است يا نه ؟
و مفازه ( بيابان بىآب و علف ) آيا بر مكانى كه قبلا محلّ عبور آب بوده اطلاق مىشود يا نه ؟ و « تمر » شامل رطب و خرمائى كه تازه از درخت جدا شده است ، مىشود يا نه ؟ و فاكهه ( ميوه ) آيا شامل بادام و گردو مىشود يا نه ؟ و كنز ( دفينه ) آيا شامل چيزى كه بر اثر گذشت زمان روى زمين قرار گرفته ، مىشود يا نه ؟ و معدن ( چيزى كه از زمين استخراج مىشود و بهادار است ) آيا شامل گچ مىشود يا نه ؟
و ( الغوص ) ( چيزى را كه از فرورفتن در دريا بدست مىآورند ) آيا شامل چيزى كه از كنار دريا يافته است مىشود يا نه ؟ و غير الفاظ مذكور از لغاتى كه مورد تعلّق احكام شرعى است و فراوان مىباشند كه فهميدن معانى آنها بطور تفصيل ، نياز به مراجعه كتب لغت و قول لغوى مىباشد .
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 155
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٥٥