گرفته مىشود مثلا مىدانيم كه لفظ « اسد » براى « حيوان مفترس » و بدون ذكر قرينه ، در آن ظهور خواهد داشت و لكن نمىدانيم كه متكلم از لفظ « اسد » در كلام ( رأيت اسدا ) حيوان مفترس را اراده نموده و يا رجل شجاع را با جارى نمودن اصالة الحقيقه كه بازگشت آن و بقيه اصول ، به « اصالة عدم قرينه » خواهد بود لفظ اسد را بر معناى حقيقى آن حمل مىنماييم و با مشخص شدن مراد متكلم اعلام مىداريم كه او حيوان مفترس را ديده است . بحث در اين زمينه با طول و تفصيل آن در حد حوصله بحث و تقاضاى نياز ، به پايان رسيد و اينك راجع به قسم دوم ( ظنونى كه جهت تشخيص اصل ظهور كه لفظ « اسد » در حيوان مفترس بخاطر وضع و در رجل شجاع بخاطر قرينه « يرمى » ظهور دارد ، بحث را آغاز مىنمائيم :
( كتشخيص انّ اللفظ المفرد الفلانى . . . ) با ذكر چند مثال موضوع و غرض اصلى بحث مشخص مىشود :
1 - مثلا لفظ « صعيد » ( فتيمّموا صعيدا ) را نمىدانيم كه آيا در تراب خالص و يا در مطلق وجه الارض ، ظهور دارد اگر براى تراب خالص وضع شده باشد در آن ظهور خواهد داشت .
2 - صيغه افعل ( اقيموا الصلاة « و كاتبوهم » « و انظر » اگر براى وجوب وضع شده باشد ظهور در وجوب دارد .
3 - جمله شرطيه ( إن جاءك زيد فاكرمه ) اگر براى انتفاء مشروط عند انتفاء شرط ، وضع شده باشد در آن ظهور دارد .
4 - وقوع امر پشت سر نهى و منع .
اگر بتواند قرينه براى اراده رفع ممنوعيّت باشد در رفع حظر و منع ، ظهور دارد . كوتاهسخن هدف اين است : امارهاى كه افاده ظن مىنمايد بر اينكه فلان لفظ
براى فلان معنا وضع شده است و سرانجام اصل ظهور مشخص و معين مىگردد ، حجت است يا نه مثلا از قول لغوى ظن حاصل مىنمائيم كه لفظ صعيد براى تراب خالص وضع شده است و در تراب خالص ظهور خواهد داشت آيا چنين ظنّ از باب ظنّ خاص حجت است و آيا امارهاى كه ظن به وضع را افاده
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 148
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٤٨