( لا تكرم زيدا ) فرض مىكنيم نام زيد بين زيد عالم و زيد جاهل ، مشترك است اگر بگوئيم مراد از زيد زيد عالم است كلام دوّم مخصّص كلام اوّل بوده و عموم كلام اوّل به وسيله كلام دوم تخصيص مىخورد و ظاهر كلام اوّل كه عموم باشد ، منهدم خواهد شد و امّا اگر لفظ زيد زيد جاهل اراده شود كلام اول به ظهورش باقى مىماند و ظهور آن در عموم محقق و محرز خواهد بود . و نظر به اينكه اصل وجود قرينه و قرينيّت كلام منفصل مورد شك و ترديد مىباشد ، لذا با ظهور كلام اوّل در عموم ، از كلام دوّم كه منفصل است رفع اجمال مىشود و لفظ زيد بر زيد جاهل حمل خواهد شد .
قوله و بازاء التفصيل المذكور تفصيل آخر . . . ج ص 73 س 10 ق ص 45 س 6 ) .
در قبال تفصيل قبلى كه متين و حسن بود تفصيل ديگرى است كه داراى ضعف مىباشد ما حصل آن اين است : كلام منفصلى موجود است كه احتمال دارد صارف و قرينه براى كلام قبل از خود باشد . اين كلام منفصل اگر اماره غير معتبر باشد ، باعث آن نمىشود كه از ظاهر كلام اوّل رفع يد بشود و از حقيقت و حمل كلام را بر معناى حقيقى آن ، صرفنظر گردد مثلا روايات متواتره بر وجوب اكرام علماء ، دلالت دارند و يك روايت ضعيف ( كه از امارات غير معتبره ، به حساب مىآيد ) از اكرام عالمى بنام بكر ، نهى مىنمايد در اين فرض اصالة الحقيقه و اصالة العموم جارى مىشود و اكرام بكر همانند سائر علماء واجب خواهد بود .
و امّا اگر احتمال اراده خلاف ظاهر از يك اماره معتبر ، سرچشمه بگيرد در اين فرض باصالة الحقيقه و اصالة العموم ، عمل نخواهد شد مثلا در روايات متواتره عامّى ، وارد شده است ( اكرم العلماء ) و در همان روايات يك خطاب مجملى ( لا تكرم زيدا ) وارد شده است اين خطاب مجمل منفصل كه احتمال صارف و قرينه بودن را دارد از اجراى اصالة العموم و اصالة الحقيقه ، ممانعت مىنمايد و ظهور عام در عموم ، به حدّى به انهدام مىگرايد كه حتى از افاده ظنّ ،
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 145
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٤٥