ندارد ) ؟ و يا شك در اين باشد كه كلام منفصل و مجمل صلاحيّت صارف بودن و قرينه بودن را دارد يا ندارد ؟ مثلا فرموده است : اكرم العلماء و بعد از مدتى ( لا تكرم زيدا ) را ايراد نموده است و جناب مخاطب نمىداند منظور از زيد فرزند خالد است و يا فرزند بكر ؟ به سخن كوتاه شك و ترديد مربوط به اصل وجود قرينه و يا قرينيّت كلامى است كه موجود است و منفصل مىباشد . در اين صورت دوّمى اصالة الحقيقه جارى مىگردد و به ظاهر كلام عمل خواهد شد و همچنين اگر كلام متصلى باشد و در اصل وجود آن شك و ترديد وجود ندارد و لكن در قرينيّت و صارفيّت آن شك و ترديد دارد در اين صورت ايضا جريان اصالة الحقيقه ، ممنوع و نارواست و به ظاهر كلام نمىتوان عمل كرد .
( و هذا تفصيل حسن متين . . . ج 72 س 24 ق ص 44 س 24 ) .
مرحوم شيخ انصارى مىفرمايد : تفصيل مزبور خيلى متين و نيكو است منتهى چه سود كه مربوط به محل بحث ( حجيّت ظواهر الفاظ ) نمىباشد . محلّ بحث حجيّت و عدم حجيّت ظهور لفظى است و تفصيل مذكور مربوط به جارى ساختن اصالة الحقيقه مىباشد كه در صورت شك در وجود صارف و قرينه اصالة الحقيقه جارى مىباشد و در فرض شك در صارفيّت و قرينيّت صارف و قرينه ، اصالة الحقيقه جارى نخواهد بود و بارها بيان گرديد كه تحقق ظهور هم در صورت جريان اصالة الحقيقه ممكن است و هم در صورت عدم جريان آن . يعنى منشأ ظهور ، گاهى وضع است كه اصالة الحقيقه جارى است و گاهى قرينه است كه اصالة الحقيقه جارى نخواهد بود . علىاىحال بازگشت تفصيل مذكور به اين است كه در صورت اوّل ، كلام مجمل است و در صورت دوم ظهور محقق و معين خواهد بود .
و لذا توقّف جماعة . . . ج ص 73 س 3 ق ص 45 س اول ) .
از بيان فوق معلوم گرديد كه دو مسئله ( 1 - مشخص و معين نمودن ظهور لفظى ، 2 - حجيّت و عدم حجيّت ظهور لفظى ) جداى از هم بوده و محل بحث حجيّت ظهور لفظى است و تفصيل مرحوم محقق محمد تقى ، مربوط به تعيين و
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 143
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٤٣