غفلت از قرينه و يا مخفى ماندن آن از نظر سامع ، مفيد قطع نمىباشد لااقل مفيد ظن خاصّ خواهد بود و از قبيل شهادت عادل است كه بايد از آن عدول نشود بنابراين از ظاهر كتاب نمىتوان عدول كرد مگر آنكه دليل قطعى در كار باشد مثلا اجماع قطعى بر وجوب شىء قائم شده و ظاهر آيهاى بر خلاف آن مىباشد در اين صورت مىتوان از ظاهر كتاب عدول نمود در غير اين صورت هرگز .
( لانّا نقول . . . ) مىگوييم احكام كتاب عزيز از قبيل كتب مصنّفين نبوده و بلكه از قبيل خطاب مشافهه است و به موجودين و حاضرين و غائبين در زمان ورود خطاب اختصاص دارد به سخن ديگر آيهاى را كه پيغمبر اسلام در مسجد مدينه مىخواند « كه اى مسلمين روزه ماه رمضان بر شما واجب است » مقصود بافهام ، موجودين در زمان خطاب است يعنى مسلمانانى كه در مسجد حضور دارند و يا در خارج مسجد و يا در مكه و جاهاى ديگر معدومين ( نسلهاى بعدى مانند ماها ) مقصود بافهام نمىباشند و وجوب روزه به وسيله خطاب مذكور براى معدومين ثابت خواهد بود . بنابراين ظاهر كتاب مىتواند دليل قطعى و يا ظنّى ( ظن خاصّ ) براى موجودين و مقصودين و مشافهين باشد و براى غائبين و معدومين نخواهد بود .
فحينئذ . . . ممكن است ظاهر بعضى از آيات همراه با قرينهاى باشد كه خلاف ظاهر آن آيه را براى موجودين ، بعنوان مراد و مقصود ، اعلام نمايد و از نظر معدومين قرينه مذكور در خفاء باشد و با اجماع و دليل قطعى ثابت شده است كه در خيلى از آيات ، خلاف ظاهر آن مراد بوده بنابراين از نظر عقلى ، احتمال دارد كه وظيفه ما در شناخت خلاف ظاهر سائر آيات ، اين باشد كه به امارات مفيد ظن اعتماد نمائيم و خبر واحد از جملهء امارات است با وجود احتمال اراده خلاف ظاهر و احتمال مخفى ماندن قرينه ، از قطع و يقين نسبت به حكمى كه از آيه استفاده مىشود ، خبرى نخواهد بود . به عبارت ديگر آيات قرآنى جهت اثبات حكم شرعى نمىتوانند بعنوان دليل قطعى و يا دليل ظنىّ خاصّ ، جلوهگرى نمايند چه آنكه ظواهر آيات مخصوص مشافهين است و براى ماها
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 138
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٣٨