همچنين در قرآن ظواهرى وجود دارد و وجود محكمات و ظواهر در قرآن قابل انكار نمىباشد .
( 2 ) در مورد عمل به محكمات نزاعى وجود ندارد و در مورد عمل بظواهر قرآن بايد نزاع و اختلاف وجود داشته باشد .
( 3 ) ( و ان الحق . . . ) مقاله اخباريين مبنى بر اينكه عمل بظواهر قرآن جائز نيست سخن حق خواهد بود .
ما خلاصته خلاصه فرمايش سيد صدر ( كه از علماء اخبارى مىباشد ) از اين قرار است : « توضيح مطلب با توجه به دو مقدمه ظاهر مىشود قبل از بررسى هر دو مقدمه به يك نكته بايد توجه شود : در قرآن آياتى زيادى وجود دارد كه آيات قرآن كريم را به محكمات و متشابهات تقسيم مىنمايد من جمله آيه 6 سوره آل عمران ( هو الّذى انزل عليك الكتب منه آيات محكمات هن ام الكتاب و اخر متشابهات . . . ) محكم و متشابه را شيخ طبرسى در ضمن يكى از اقوال چنين معنى نموده است : محكم آيهاى است كه مراد و مقصود آن ظاهر و هويدا مىباشد و از لحاظ دلالت بر مقصود نه نيازى به قرينهاى دارد و نه نيازى به دالّ ديگرى خواهد داشت مانند قول تعالى ( انّ اللّه لا يظلم الناس شيئا ) « خداوند هرگز به مردم ظلم نخواهد كرد » و آيه ظاهر ، در آن است كه بر يكى از احتمالات راجحه دلالت نمايد يعنى در مورد آيهاى مثلا دو تا احتمال موجود است و يكى از آن دو احتمال رجحان دارد و حمل آيه را بر احتمال راجح ، عمل به ظاهر مىنامند .
اما متشابه تشابه بر وزن « تفاعل » است و از ماده « شبه » مراد از متشابه كلامى است كه داراى دو احتمال و يا چند احتمال باشد و همه احتمالات مساوى و شبيه يكديگر باشند و متشابه همان مجمل است . بنابراين آيه متشابه آيهاى است كه داراى اجمال مىباشد و عمل از آن شديدا منع شده است ( فامّا الذين فى قلوبهم زيغ فيتبعون ما تشابه منه . . . ) آنهائى كه مرض دارند ( مرض روحى و
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 107
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٠٧