تخطي إلى المحتوى الرئيسي

اصول فقه نوين ( فارسى ) — صفحة 420

مساهمون:

ص٤٢٠
بنا بر اين ، فرق أصالة الظهور با أصالة الحقيقة در اين است كه أصالة الحقيقة در آنجا جارى مىشود كه مراد استعمالى مردّد بين معناى حقيقى و معناى مجازى باشد و با أصالة الحقيقة ثابت مىشود كه مراد استعمالى همان معناى حقيقى است ؛ در حالى كه أصالة الظّهور در جايى جريان پيدا مىكند كه نمىدانيم معناى كلام متعلق ارادهء متكلّم بوده يا آنكه متكلّم تنها الفاظ را اراده كرده و معانى را اراده نكرده است . بنا بر اين ، مجراى أصالة الظهور شك در وجود مراد استعمالى است ، و مجراى أصالة الحقيقة شك در تعيّن مراد استعمالى در مدلول تصوّرى اول يا دوم است . با أصالة الحقيقة احتمال وجود قرينهء متصله بر خلاف معناى حقيقى و إرادة المعنى المجازى بالإرادة الاستعمالية نفى مىشود . از آنچه گفتيم معلوم شد كه مبناى اصل أصالة الظهور اصل رفتارى أصالة الاختيار است و به وسيلهء آن احتمال وجود قرينه منفصله منتفى مىگردد ، و مبناى أصالة الحقيقة اصل عدم سهو و خطا در متكلّم و سامع است . و در نتيجهء أصالة الحقيقة احتمال وجود قرينهء متصله منتفى مىگردد . 3 ) أصالة التّطابق بين الإثبات والثبّوت يا بين الظّاهر والباطن : اين اصل نيز - همچون أصالة الاختيار و اصل عدم سهو و خطا - اصلى رفتارى است كه بر مبناى آن تطابق مدلول تصديقى دوم با مدلول تصديقى اول ، و نيز - مدلول تصديقى سوم با مدلول تصديقى دوم - و به تبع آن با مدلول تصديقى اول و با مدلول تصوّرى ، ثابت مىشود . اين اصل رفتارى مبناى أصالة الجد است كه اصلى گفتارى است . أصالة الجدّ - همچون أصالة الظّهور و أصالة الحقيقة - اصلى است لفظى كه بر مبناى آن تطابق مدلول تصديقى اول و دوم و نيز مراد استعمالى با مقصود يا مراد جدّى متكلّم ثابت مىشود ؛ بدين معنا كه ثابت مىشود آنچه را متكلّم در مقام ارادهء استعمالى خواسته ، و قصد تفهيم آن به مخاطب نموده ، همان مقصود حقيقى او بوده است . بنا بر آنچه گفته شد ، در جريان دلالت لفظ بر معنا سه اصل رفتارى وجود دارد كه مبناى سه اصل گفتارى و لفظى است . سه اصل رفتارى : أصالة الاختيار و أصالة عدم الخطا و السهو و أصالة التطابق بين الظاهر و الباطن يا بين الإثبات و الثبوت است . و سه اصل گفتارى : أصالة الظهور ، و أصالة الحقيقة ، و أصالة الجدّ مىباشند . اصل رفتارى أصالة الاختيار مبناى أصالة الظّهور و اصل رفتارى عدم السّهو و الخطا مبناى أصالة الحقيقة و اصل رفتارى تطابق ظاهر و باطن مبناى أصالة الجدّ است . اكنون پس از اين مقدمه به اصل مطلب دربارهء قواعد اجمال و تبيين كلام مىپردازيم .