* تصوير چهارم :
تصويرى ديگر از جامع بنابر قول به اعم در بيانات محقّق بزرگوار امام خمينى ( قدس سره ) تقرير شده است كه تصويرى از جامع تركيبى بين افراد اعم است ، و حاصل آن با ذكر چند مقدّمه از قرار ذيل است :
* مقدمه اوّل : وصف صحّت و فساد از اوصاف عارضهء ماهيات معانى شرعيه مىباشد ؛ نه از مقوّمات آنها ، و به همين دليل « صلاة » گاه به وصف صحّت متّصف مىشود و گاه به وصف فساد . بنابر اين ، ماهيات اين معانى شرعيه ، مقدّم بر وصف صحّت و فسادند و وصف صحّت و فساد عارض بر آنها مىباشد .
* مقدمه دوّم : مركّبات اعتباريهاى كه مشتمل بر هيئت و مادّه مىباشند ، چند گونه مىتوانند باشند :
* گاه هيئت و مادّهء متعينه و مخصوصهاى در آنها لحاظ شده به نحوى كه ماهيت آنها متقوّم به آن هيئت خاص و مادهء خاصّه است ؛
* و گاه هيئت ، متعين است ولى ماده نامتعين ؛
* و گاه هيئت ، نامتعين است ولى مادّه متعين ؛
* و گاه هيئت و مادّه ، هر دو نامتعينّاند ؛ البته اين عدم تعين ، معمولًا عدم تعين محض و مطلق نيست ؛ بلكه عدم تعين ما بينالحدّين است ؛ يعنى عدم تعين در بين مراتبى است كه مرتبهء ادنى و اعلاى آنها متعين است .
مركّبات اعتباريهاى نظير « خانه » ، « مدرسه » ، « خودرو » ، « دوچرخه » ، « كتاب » و امثال آنها ، مركّباتى هستند كه از لحاظ هيئت و مادّه نامتعيناند ؛ بههمان نحو از عدم تعينّى كه توضيح داديم . لذا ، « خانه » به خانهء كوچك مختصرى كه از گل است و بيش از يك اطاق ندارد گفته مىشود ، و به خانهء بزرگى كه از سنگ مرمر ساخته شده و دهها اطاق دارد نيز گفته مىشود . در ساير مركّبات اعتباريهاى كه در بالا مثال زديم وضعيت به همين نحو است .
* مقدمه سوّم : معانى شرعيه از قبيل مسمّيات : « صلاة » ، « صوم » ، « حج » ، و امثال آنها از قبيل مركّبات اعتباريهاى هستند كه از نظر هيئت و مادّه در محدودهء حدّ اعلى و ادناى معينى غير متعيناند . مسمّاى « صلاة » عبارت است از مواد خاصّى ؛ نظير : « ذكر » ، « سجود » ، « ركوع » ، و . . . به نحو قابل زياده و نقصان در محدودهاى معين ، با هيئتى قابل انبساط و انقباض در محدودهاى معين .
اصول فقه نوين ( فارسى ) — صفحة 362
مساهمون: الشيخ محسن الأراكي
ص٣٦٢