مطلبسوّم : اشكال شيخ اعظم در اخذ صحّت به معناى تماميت اجزاء و شرايط
از مرحوم شيخ اعظم ( رحمه الله ) نقل شده است كه در اخذ صحّت به معناى تماميت شرايط و اجزاء در متعلّقات اوامر شرعيه اشكالى مطرح كردهاند كه حاصلش اين است :
چنانچه صحّت را بهمعناى تماميت شرايط و اجزاء تصوّر كنيم ، اخذ آن در مسمّاى لفظ عبادت مشكل ، بلكه غير ممكن خواهد بود ؛ زيرا شرط و جزء در رتبهء واحد نيستند تا بتوان تماميت از هر دو لحاظ را در آنِ واحد در مسمّا معتبر دانست .
توضيح اختلاف رتبهء شرط و جزء اجمالًا اين است كه شرط دخيل در فعليت تاثير مقتضى است . بنابر اين ، اقتضاى مقتضى بايد كامل باشد تا نوبت شرط آيد ، و اقتضاى مقتضى با اكتمال اجزاء كامل مىشود . بنابر اين ، شرطيت شرط متأخّر از جزئيت جزء خواهد بود ؛ زيرا متوقّف بر جزئيت جزء است و در نتيجه اختلاف رتبه بين شرايط و اجزاء محقّق خواهد شد ، و با وجود اختلاف رتبه ، اخذ تماميت به لحاظ شرايط و اجزاء - كه مفهوم صحّت متقوّم به آنها است - در آنِ واحد در مسمّا ممكن نخواهد بود زيرا در تماميت به لحاظ اجزا تماميت به لحاظ شرايط دخلى ندارد لهذا در مرحله تماميت اجزا و لو تصوّراً - تماميت شرايط لحاظ نمىشود و در مرحله تماميت شرايط ، لحاظ تماميت اجزا دخالت ندارد ، چون مفروغ عنه است بنابراين اخذ مفهوم تماميت به لحاظ اجزا و