مطلبچهارم : تصوير جامع بين افراد صحيح و اعم
نظر به اينكه هر يك از الفاظ دالّهء بر معانى شرعيه نظير صلاهء و صوم و غير ذلك بر معناى واحدى دلالت دارند كه موضوعله اين الفاظ است ، بنابر اين ، بر اساس هر يك از دو مبنا در ما نحن فيه ( مبناى قول به صحيح يا قول به اعم ) لازم است جامعى بين افراد هر يك از صحيح يا اعم وجود داشته باشد كه صورت حينالوضع معنا را شكل دهد و ملاك جريان و صدق اسم عبادت بر مسمّاى آن باشد ، بنابر اين ، لازم است بررسى كنيم تا معلوم شود ، بنابر هر يك از دو مبنا چگونه مىتوان تصوّرى از جامع بين افراد داشت . ابتدا دربارهء جامع بين افراد صحيح وسپس دربارهء جامع بين افراد اعم به بحث مىپردازيم :
[ 1 ] : مشكل تصور جامع بين افراد صحيح :
در امكان تصوير جامع بين افراد صحيح اشكالى كردهاند كه بيان فنّى اشكال را استاد شهيد صدر ( قدس سره ) چنين تقرير مىفرمايد : تصوّر جامع بين افراد صحيح يا به نحو بسيط است يا مركّب . تصوّر جامع مركّب ممكن نيست ؛ زيرا از دو حال خارج نيست كه هر دو غير ممكناند :
1 ) يا آنكه جميع قيود در نظر گرفته مىشود كه طبيعتاً لازمهاش عدم صدق در موارد فقدان بعضى از قيود است آنجا كه فاقد به دليل وجود عذر صحيح است ؛
2 ) يا آنكه تنها قيودى در نظر گرفته مىشوند كه در همهء احوال و تقادير معتبرند كه لازمهاش صدق بر فاسد است ، آنجا كه حال حال اختيار است و فاقد قيد در آن حال فاسد است .
امّا تصوّر جامع بسيط ، كه بيش از سه فرض در آن متصوّر نيست :