با مرگ اباقا روابط ميان مغولان و مماليك دستخوش دگرگونى شد . چرا كه جانشين « اباقا » يعنى « احمد تكودار » پيش از رسيدن به قدرت ، مسلمان شده بود . او طى نامهاى به قلاوون تمايل خود را براى صلح و ايجاد وحدت كلمه ميان مسلمانان ابراز داشت و خواستار اتّحاد مغولان و مماليك گرديد ؛ كه از سوى اينان نيز مورد پذيرش قرار گرفت . اما تكودار پس از آن زمان درازى نپاييد و اسلام وى موجب خشم مغولان و در نهايت قتل وى گرديد « 1 » .
پس از او برادرش « ارغون » در سال 1284 م روى كارآمد و بار ديگر سياست دشمنى با مسلمانان از سر گرفته شد . پس از ارغون حكومت به فرزندش « غازان » رسيد كه با وجود گرويدن به اسلام و مخالفت با مسيحيان و بودائيان ، با مماليك سر ستيز گذاشت و در سال 1299 م سرزمين شام را مورد تهاجم قرار داد . در اين حمله سپاهيان قلاوون شكست خوردند و نيروهاى غازان خود را به بيت المقدس رساندند . اما پذيرش چنين وضعيتى براى قلاوون و مماليك آسان نبود و در تدارك ضد حمله بر آمدند . آنان در سال 1302 م سپاه غازان را مورد حمله قرار داده در « مرج الصفر » به سختى شكست دادند . اين شكست چنان تلخ و ناگوار بود كه غازان از شدت اندوه مرد « 2 » .
3 . واپسين تلاشها
پس از سقوط بندر - شهر عكا « 3 » در سال 690 ه / 1291 م دولت صليبى در سرزمين شام فروپاشيد و اين امر به مفهوم برباد رفتن زحمات و تحمل سختيهاى دويست سالهء ملتها و
هامش
( 1 ) . تاريخ جنگهاى صليبى ، ج 3 ، ص 474 .
( 2 ) . العصر المماليكى فى المصر و الشام ص 51 . آرى شكست فرجام همهء تجاوزهاست . حركتهاى تجاوزگرانه دايمى نيستند و سرانجام روزى متوقف مىگردند . چنين بود تهاجم مغولان كه پس از در نورديدن سرزمينهاى پهناور در آسيا و اروپا ، سرانجام به دست مملوكان مصر متوقف شدند و چنين خواهد بود سرنوشت اروپائيانى كه امروزه از آن سوى دنيا آمده و سرزمينهاى اسلامى را مورد تهاجم قرار دادهاند .
( 3 ) . اين شهر و دريابندر در سال 497 ه / 1104 م به تصرف بالدوين يكم - از پادشاهان صليبى - درآمد و نقطهء مركزىمتصرفات مسيحيان در فلسطين گرديد . در 583 ه ( 1187 م ) شهر تسليم صلاح الدين ايوبى گرديد ، ولى چون عكا براى مسيحيان اهميت حياتى داشت ، آن را محاصره كردند . پس از دو سال محاصره ، سرانجام در سال 1191 م با آمدن فيليپ دوم از فرانسه و ريچارد شيردل ، به تصرف مسيحيان درآمد از 626 ه ( 1229 م ) به بعد عكا مركز اصلى قدرت مسيحيان در فلسطين بود و پس از آنكه شهسواران مهمان نواز كليسايى در آنجا بنا كردند ، به نام سن ژان - د / آكر موسوم شد . در سال 690 ه / 1291 م سلطان ملك اشرف - از پادشاهان مماليك - آن را فتح كرد و بر استيلاى مسيحيان بر فلسطين پايان داد . ( دايرة المعارف فارسى ) .