1 . پس از مرگ هولاكو
هولاكو خان مغول در سال 1265 م در گذشت ، ولى نا آرامى ميان مغولان و مماليك همچنان ادامه يافت . زيرا « اباقا » پسر هولاكو - كه مسيحى نسطورى بود - با دختر امپراتور بيزانس ، « اباليولوجس » ، ازدواج كرد و در صدد بر آمد تا روابطش را با نيروهاى مسيحى در شرق و غرب مستحكم سازد و انتقام عين جالوت را در مصر و شام از مسلمانان بگيرد . اما اوضاع داخلى ايران اجازهء چنين كارى را به وى نمىداد و او ناگزير در سال 1265 م با فرستادن هدايايى نزد بيبرس خواستار مصالحه با او گرديد ، ولى بيبرس نپذيرفت . بار ديگر اباقا در سال 1268 م با فرستادن پيكى ، ضمن تهديد بيبرس خواهان صلح با وى گرديد ، ولى او تهديدها را به هيچ گرفت و گفت كه او را تا باز پس گرفتن همهء سرزمينهاى متعلق به خليفهء عباسى ، دنبال خواهد كرد « 1 » .
در سال 1269 م بار ديگر مغولان آهنگ سرزمين شام كردند . آنان براى حملهاى مشترك بر ضد مسلمانان با صليبيها همدست شدند . اين بار نيز بيبرس به مقابله با آنان شتافت و مغولان را ناگزير به عقب نشينى كرد . اباقا دست از تهاجم بر نداشت و در سال 1271 م به شام حمله كرد كه شكست خورد و بازگشت . در اين نوبت صليبيها به نفع همپيمانهاى معنوى خويش وارد ميدان شدند ، ولى مسلمانان آنان را باز پس نشاندند . اباقا كه از شكست بيبرس نوميد گرديده بود ، با فرستادن پيكى خواستار دوستى وى گرديد و همزمان در سال 1272 م در حدود شام دست به اقدامهاى نظامى زد . اين بود كه بيبرس پيشنهاد او را نپذيرفت . به ويژه آنكه اباقا از وى خواسته بود كه خود يا يكى از برادرانش نزد او برود . در پى آن مغولان بار ديگر به قلمرو بيبرس حمله كردند ، ولى پس از دادن تلفات بسيار سنگين راه گريز در پيش گرفتند « 2 » .
2 . تداوم ناكاميها
پس از در گذشت بيبرس به سال 1277 م مغولان بار ديگر سرزمين شام را مورد حمله قرار دادند .
اما جانشين بيبرس يعنى « محمد بن قلاوون » نشان داد كه در پايمردى از بيبرس چيزى كم ندارد . او موفق گرديد در سال 1281 م سپاه اباقا را در هم بشكند و به دنبال آن اباقا در سال 1282 م مرد « 3 » .
هامش
( 1 ) همان ص 44 .
( 2 ) همان ص 45 .
( 3 ) همان ص 51 .