عمادالدين زنگى از اتابكان بزرگ سلجوقى و بنيانگذار سلسلهاى ترك نژاد است كه از سال 521 - 624 ه / 1127 - 1227 م بر مصر ، شام و جزيره « 1 » فرمان راندند . او در دستگاه بركيارق سلجوقى از خود كاردانى و لياقت نشان داد و در همهء نبردهاى ميان سلاجقه و صليبيها شركت جست . عمادالدين نخست منصب شحنگى « 2 » بغداد و پس از آن حكومت موصل يافت . در آنجا بود كه حملههاى بىامان خويش را بر ضد صليبيان آغاز كرد و پس از نبردهاى فراوان به بزرگ ترين موفقيت خود و نخستين پيروزى بزرگ مسلمانان دست يافت . او موفق شد در سال 539 ق / 1144 م شهر رُها ( اورفا ) يعنى بزرگترين مركز نظامى فرنگيان را در شام و عراق تصرف كند و قلمرو مسيحيان را به كرانههاى خاورى درياى مديترانه محدود گرداند ؛ و اروپاييان را به شدّت نگران سازد « 3 » .
خبر سقوط رها در سرتاسر عالم طنين افكند . براى مسلمانان نقطهاى روشن از يك اميد تازه بود . آن ايالت مسيحى كه در قلب ممالك ايشان رسوخ كرده بود ، اينك از پا افتاده بود و فرنگان ، سواى كرانهء مديترانه ، جايى را نداشتند راه حلب به موصل از دشمن پاك شده بود و از آن دولت مسيحى كه ميان تركان آناطولى با تركان ايران شكاف انداخته بود ، ديگر اثرى به جا نبود . لقب سلطان ، در خور زنگى بود . سقوط رها براى فرنگان زنگ خطرى بود كه براى نخستين بار بدين حقيقت پى بردند كه اوضاع خاور بر وفق مراد مسيحيان نمىچرخد « 4 » .
جنگ دوم
خبر سقوط رها اروپا را بار ديگر به جنبش آورد و پاپ و پادشاهان به گرد آورى نيرو و
هامش
( 1 ) . جزيره نامى است كه جغرافىدانان عرب بر بخشهاى شمال منطقهء واقع در ميان رودخانههاى دجله و فرات اطلاقمىكنند . ( المنجد فى الاعلام ، واژهء « الجزيره » ) .
( 2 ) . شحنه : در تاريخ ايران بعد از اسلام و همچنين در قلمرو خلافت عباسى ، عنوان صاحب منصبى است كه رياستمحلى به دو واگذار مىشد ؛ و وظيفهء او غالباً اين بود كه در مجالس و تشريفات و مواقع اعياد و اوقات رسمى ، به عنوان نمايندهء محل تحت رياست خويش حاضر شود و همچنين ابلاغ اوامر و فرمانهاى دولت و حكومت به رعايانيز جزو وظايف او بوده است . ( دايرة المعارف فارسى ، مادهء « شحنه » ) .
( 3 ) . ر . ك . دايرة المعارف بزرگ اسلامى مركز دايرة المعارف بزرگ اسلامى ، زير نظر كاظم موسوى بجنوردى ، 1368 ، تهران ، مادهء آل زنگى ؛ ( دايرة المعارف فارسى ، مادهء « عماد الدين زنگى » .
( 4 ) . تاريخ جنگهاى صليبى ، ج 2 ، ص 274 - 275 .