اين وضعيت همچنان در سرزمينهاى اسلامى حكمفرما بود تا آنكه عماد الدين زنگى به قدرت رسيد و دولت اتابكى زنگى در موصل تشكيل گرديد . دولتى كه هم خودش با صليبيها پيكارهاى فراوان كرد و هم سرداران بزرگى چون اسدالدين شيركوه و صلاح الدين ايوبى را در خود پرورش داد « 1 » .
عمادالدين زنگى و بازپسگيرى رُها
همهء ملل جهان و از جمله ملّت اسلامى ، پيشرفتها و افتخارات سياسى - نظامى شان را مرهون وجود قهرمانانى هستند كه از دو ويژگى سلحشورى و سياستمدارى ، يك جا بهرهمند بودند .
مطالعهء زندگى يكايك حكمرانان اسلامى پس از رسول خدا ( ص ) ، چه در دورهء خلفاى راشدين و چه خلفاى اموى ، عباسى و فاطمى و همچنين امويان اندلس و امپراتورى عثمانى آشكار كننده اين حقيقت است كه هرگاه زمامداران اسلامى از خصلت سلحشورى و شعور سياسى برخوردار بودهاند ، اوضاع ملّت اسلام نيز به سامان بوده ؛ و در مقابل به ميزان نا آشنايى آنان با آيين لشكركشى و آداب سربازى ، اوضاع ، آشفته و پريشان بوده است ؛ چنانكه در دشوارىهاى بزرگ و اوضاع و احوال پيچيده نيز گرههاى كور هميشه با سرپنجهء تدبير قهرمانان و مردان بزرگ گشوده شده است .
در ماجراى جنگهاى صليبى نيز اين حقيقت خود را به خوبى نماياند . مسلمانان با وجود كثرت عِدّه و عُدّهء خويش از عهدهء صليبيها بر نيامدند ؛ مگر پس از آنى كه قهرمانانى بزرگ همچون عماد الدين زنگى ، نورالدين زنگى ، اسد الدين شير كوه و صلاح الدين ايوبى از خاندانهاى زنگى و ايوبى پا به عرصهء پيكار و جهاد گذاردند ؛ و سرتاسر عمر خويش را در راه مبارزه با اروپائيان تجاوزگر سپرى كردند و سرانجام به يارى خداى بزرگ در پرتو روحيهء معنوى و حماسى خويش شرّشان را از سر مسلمانان كوتاه كردند .
هامش
( 1 ) . كارلايل ، اديب و مورخ انگليسى در كتاب قهرمانان و قهرمان پرستى نوشته است : « تاريخ عمومى ، يعنى آنچه انسان در اين جهان انجام داده است ، در اساس خود تاريخ مردان بزرگى است كه در اين جهان كار كردهاند » . البته با تكيه بر اين سخن نقش ديگر عوامل تاريخ ساز را نبايد از نظر دور داشت ( ر . ك . قهرمان در تاريخ ، هوگ ، سيدنى ، ترجمهء خليل ملكى ، انتشارات رواق ، پاييز 1357 ، ص 14 - 15 ) .