براى گسترش مسيحيت در طرف شمال شرقى اروپا به كار نرفت . از نقطه نظر مذهبى در اين ميان مسألهء زيارت وجود داشت و براى مسيحيان زيارت بيت المقدس يك مسألهء ايده آل بود ؛ و از نقطه نظر دنيوى نيز جاه طلبيهاى بازرگانى چندتا از شهرهاى ايتاليا نقش زيادى در اين رابطه بازى مىكرد « 1 » » .
وى در جاى ديگر مىنويسد :
« مسيحيان مدتها به جنگهاى صليبى چون هالهاى دلانگيز مىنگريستند . اين جنگها با شوق مذهبى سدهء يازدهم و نيز با ايده آل مسيحيت از جوانمردى شهوارانه قرين گرديد . اين مطلب در بخش اول نمايشنامه هنرى چهارم ، آنجا كه پادشاه مصمم مىشود تا در جنگ صليبى شركت جويد به خوبى توصيف شده است . به ويژه آنكه انگيزهء او از انجام اين كار نه تنها پايان دادن به جنگ داخلى ميان مسيحيان ، بلكه اداى وظيفهء مسيحى بودن است :
. . . از همين رو اى دوستان
به سوى مزار مسيح
كه ما اينك سرباز او هستيم ،
زير صليب مقدسش به خدمت خوانده شدهايم و پيمان نبرد بستهايم
بى درنگ گسيل خواهيم داشت ارتشى از انگليسيان را
كه بازوانشان در زهدان مادرانشان شكل گرفته
تا مشركان را از آن سرزمينهاى مقدس بيرون رانند
كه همان پاهاى متبرك بر آنها گام نهاد
كه هزار و چهارصد سال پيش
براى نجات ما بر صليب جانگزا ميخكوب شد « 2 » » .
ولى بايد توجه داشت كه با وجود تأثير انكارناپذير هر يك از عوامل ياد شده ، علت اصلى جنگهاى صليبى چيزى فراتر از آنها يعنى دشمنى ديرينه و تاريخى مسيحيان نسبت به اسلام
هامش
( 1 ) . برخورد آراى مسلمانان و مسيحيان ، وات ، ويليام مونتگمرى ، ترجمهء محمد حسين آريا ، دفتر نشر فرهنگ اسلامى ، تهران ، چاپ اول ، ص 132 .
( 2 ) . همان مآخذ ، اشعار به نقل از نمايشنامهء هنرى چهارم ، بخش اول پردهء اول ، اشعار 18 - 27 .