زيارت بيت المقدس تا اين درجه سخت و خطرناك شده بود كه كشيشان آن را كفارهء گناهان گناهكاران مسيحى قرار داده بودند . واقعا در آن زمان اشخاص گناهكارى كه مرتكب معاصى كبيره شده باشند زياد يافت مىشد . اين بود كه به واسطهء خوف و شدت هراسى كه از عذاب جهنم و محشور شدن با شياطين داشتند ، بر عدهء زائرين بسيار افزوده شده بود . به استثناى چند نفر اشخاص راسخ العقيده ، اكثر زائران بيت المقدس از جملهء مردم شرير و فاسدى بودند كه فطرتاًاز هيچ گونه شرارت و جنايتى روى گردان نبودند و محض خوف و وحشت از سوختن در آتش جهنم اين مسافت دور و دراز را طى مىكردند « 1 » .
آتش چنين اشتياقى در دل جنگجويان نخستين جنگ صليبى نيز شعله ور بود . آنان بسيار شادمان بودند از اينكه مال و جان خويش را در راه آزاد سازى بيت المقدس و تسهيل امر زيارت از كف مىدهند . اما در دورههاى باز پسين انگيزهها به طور كامل دگرگون شد و كسانى كه عازم بيت المقدس بودند ، بيش از شوق زيارت و كسب معنويت ، شور جنگ و عشق دستيابى به غنيمت را در سر مىپروراندند .
3 . اقتصادى
در آستانهء جنگهاى صليبى ، نظام اجتماعى حاكم بر كشورهاى اروپايى ارباب و رعيتى بود . رفتار ستمگرانهء اربابان نسبت به رعايا و تضييع حقوقشان به هر صورت ممكن ، رعيت فلاكت زده را كه اخبار مربوط به رفاه و رونق اقتصادى سرزمينهاى اسلامى و شرقى را از زبان زائران بيت المقدس شنيده بودند ، به انگيزش در آورد تا در جست و جوى زندگانى بهتر در زمرهء سپاه صليب در آيند ، باشد كه به نوايى برسند و زندگانى شان رونقى بگيرد . آلبرماله در اين باره مىنويسد :
« بسيارى به ارض قدس نرفتند جز به همان نظر كه امروز مهاجرين آلمان ، ايتاليا و انگليس به اتازونى ، برزيل و آرژانتين مىروند تا ملكى به دست آورند و به راحت گذران كنند . اين وضع در دورهء جنگهاى صليب پيش آمده بود . چنان كه سركردگان راه مىافتادند تا
هامش
( 1 ) . تمدن اسلام و عرب ، ص 402 - 403 .