سقوط قسطنطنيه پايهء تحولى بزرگ و جهانى گرديد . اروپائيان كه پس از بسته شدن مسير قسطنطنيه و نيز نا امن بودن راه اسكندريه و درياى سرخ ناگزير ، براى امور بازرگانى ، بايد راه مخاطرهآميز درياى سياه و روسيه را در پيش مىگرفتند ، به انديشهء يافتن راهى تازه فرو رفتند كه هم مسير تجارتشان باز شود و هم از آن طريق مسلمانان را از پشت دور بزنند هر چند كه انديشهء ايجاد يك ناوگان دريايى در اقيانوس هند و محاصره مسلمانان در درون خشكىها به سالها پيش از فتح قسطنطنيه باز مىگردد . پروفسور وات در اين باره مىنويسد :
اروپائيان غربى پس از قرن دوازدهم ميلادى آگاهى روشنى از قدرت دولتهاى اسلامى به طور اعم داشتند . رهبران آنها به شرايط بسيار پيچيده و استراتژيكى فكر مىكردند و دريافته بودند كه امكان ايجاد استحكاماتى در فلسطين و سوريه براى آنان وجود ندارد ، مگر اينكه آسياى صغير و يا مصر تحت سلطهء آنان قرار گيرد . شاه لويى فرانسوى با پياده شدن در مصر در سال 1249 م و نيز لشكر كشى او به تونس در سال 1270 م يك چنين افكارى در سر داشت در حوالى سال 1313 م گيوم آده ، راهب مسيحى كه از ايران ، هند و اتيوپى ديدن كرده بود كتابى تحت عنوان
" sidnap ritxeson ecara sodomeD "
( ريشه كن كردن مسلمانان ) نوشت و در آن ميان به چيزهاى ديگر علاوه بر لزوم ايجاد ناوگان مسيحى در اقيانوس هند اشاره كرد .
فكر مسائل استراتژيكى گسترده براى گرفتن بيت المقدس در ميان مورخين جنگهاى صليبى قرن چهاردهم ميلادى نظير رومن لول
) llulnamoR (
، مارينو سانودو
) odunasoniraM (
و فيليپ دومزيه
) sereize medpilihP (
هنوز وجود داشت . از اين رو حتى در زمانى كه قدرتمندان واقعى ، فكرى براى تحقّق آن در سر نداشتند مفهوم جنگ صليبى تبليغ مىگرديد « 1 » .
گيوم آده كه براى نخستين بار پيشنهاد ايجاد ناوگانى دريايى در اقيانوس هند را به صليبيها داد ، كشيشى بود از فرقهء دومىنيكن كه در سال 1314 م 714 / ه به ايران آمد و در بازگشت پيشنهاد ايجاد سراسقفى در شهر سلطانيه را به پاپ داد كه مورد تصويب قرار
هامش
( 1 ) . تأثير اسلام در اروپا ، ص 99 .