اگر جهان دايرهاى باشد كه بخواهيم مركز آن را بيابيم ، به خوبى مىتوان توجيه كرد كه اين مركز خليج فارس است . براى ثبات و سلامت جهان امروز جايى به اهميت خليج فارس وجود ندارد « 1 » .
اين اهميت استراتژيك خليج فارس آن را به صورت ميدانى براى حضور رقابتآميز قدرتهاى استعمارى در آورد .
پرتغاليها ، هلنديها ، فرانسويها و روسها هر يكى چيرگى بر اين منطقه را براى سياستهاى استعمارى خود در خاور زمين ضرورى يافتند . با شكست فرانسويها در جنگهاى ناپلئون ، انگليسيها ، روسها ، عثمانيها و ايرانيان ، همزمان يا يكى پس از ديگرى ، رقباى اصلى در منطقه شدند . محيط سياسى كه هر يك از اين قدرتها در منطقه آفريدند ، به ويژه محيطى كه انگليسيها نزديك يك قرن و نيم در منطقه فراهم آوردند ، همراه با زندگى اقتصادى كه بر گرد صيد و بازرگانى مرواريد دور مىزد و بعدها جاى خود را به زندگى اقتصادى متّكى به توليد و بازرگانى نفت داد ، همه به صورت پديده هايى از يك محيط متمايز در آمدند و آن محيط را جدا از محيطهاى اطراف ، شخصيتى ويژه و متمايز از ديگران دادند . محيطى كه با اطمينان مىتوان « منطقهء ژئوپلتيك خليج فارس » نامش داد « 2 » .
پس از كشف نفت در خليج فارس و كشورهاى پيرامون آن و با توجه به نقش آن و جايگاهى كه اين « طلاى سياه » در تأمين انرژى جهانى دارد ، اين منطقه در رأس مناطق استراتژيك جهان قرار گرفته است ؛ كه در مباحث مربوط به دلايل حضور آمريكا در خليج فارس به آن پرداخته خواهد شد .
3 . اهميت تجارى و ارزشهاى اقتصادى خليج فارس
خليج فارس به عنوان شاهراه ، بندر و بار انداز تجارت ميان شرق و غرب دنيا از دير باز نزد اقوام عيلامى ، آشورى ، بابلى ، كلدانى ، فنيقى ، ايرانى و سرانجام ملل اروپايى حايز اهميت ويژه بوده است . آغاز شهرت جهانى خليج فارس به دوران اسكندر مقدونى مىرسد كه با پيمودن آبها و نيز مناطق ساحلى اين خليج ، ارزش تجارى و جايگاه نظامى آن را براى جهانيان آشكار ساخت « 3 » .
هامش
( 1 ) . علايق و استراتژى ابرقدرتها در خليج فارس ، ص 19 .
( 2 ) . ايدههاى ژئوپولتيك و واقعيتهاى ايرانى ، مجتهد زاده ، پيروز ، نشر نى ، تهران ، 1379 ، ص 336 .
( 3 ) . ر . ك . تاريخ ايران باستان ، پيرنيا ، حسن . دنياى كتاب ، تهران 1370 ، ج 2 ، ص 1885 - 1886 ؛ تاريخ سياسى خليج فارس ، ص 1 ، 3 ؛ خليج فارس ، دلدم ، ص 17 - 28 .