هر چند تهديد پرتغال بيشتر جنبهء اقتصادى داشت ، [ ولى ] هدف مذهبى مشخصى را نيز دنبال مىكرد . پاپ اين رسالت را به آنان واگذار كرده بود كه جهان اسلام را از پشت محاصره كنند و مسيحيت را به خاور ميانه باز گردانند . در عين حال اسپانيا نيز در دنياى نو ( آمريكا ) همين مقصود را دنبال مىكرد « 1 » .
عثمانيها نيز در مقابل تلاش پرتغاليها دست به كار شدند و پس از پيروزى بر مماليك در مصر ، ناوگان نظامى آن كشور را باز سازى كردند . در همين روزگار يعنى حدود سال 937 ه / 1530 م ، فرمانرواى گجرات هند كه مورد تهاجم پرتغاليها قرار گرفته بود ، از سلطان عثمانى تقاضاى كمك كرد . به دنبال آن در سيزدهم ژوئن 1538 م / 945 ه ناوگانى به فرماندهى خادم سليمان پاشا ، حكمران مصر ، گسيل شد « 2 » .
وى در هنگام عبور از عدن و يمن ، با استفاده از اختلافات حكومتهاى محلى ، نواحى ساحلى را تصرف كرد و به پايگاههاى پيشرفته مهم و جديدى دست يافت كه امپراتورى مىتوانست با استفاده از آنها منطقهء درياى سرخ را از تهاجمات آيندهء مسيحيت حفظ كند . اين در واقع موفقيتآميزترين دستاورد اين لشكر كشى بود . زمانى كه ناوگان خادم سليمان به گجرات رسيد ، به جاى فرمانروايى كه از سلطان در خواست كمك كرده بود ، يكى از پسرانش حكومت مىكرد و او منكر چنين تقاضايى شد و در واقع شهر را به صورت اردوگاه نظامى سربازان پرتغالى در آورد تا از ورود عثمانيها به شهر جلوگيرى كنند . كمبودهايى كه براى نيروهاى عثمانى ايجاد شده بود و بيم از اينكه ناوگان پرتغاليها راه عقب نشينى را بر آنان سد كند ، سرانجام عثمانيها را واداشت كه به مصر باز گردند « 3 » .
گرچه نبردهاى دريايى عثمانيها براى دورهاى كوتاه صليبيها را در تنگنا قرار داد و امنيت كشورهاى اروپايى را در معرض تهديد قرار داد ، ولى انگيزههاى بسيار نيرومند اروپائيان براى كسب سودهاى گزاف و كشف سرزمينهاى جديد و به طور خلاصه استعمار ملتهاى غير اروپايى موجب گرديد كه ناوگانهاى بازرگانى و نظامى نيرومندى ايجاد كنند و تجارت و
هامش
( 1 ) . تاريخ امپراتورى عثمانى و تركيه جديد ، ج 1 ، ص 182 .
( 2 ) . همان .
( 3 ) . همان ، ص 182 - 183 .