به آنها اعتراف كردهاند ، به طور كامل مورد عفو قرار مىدهيم ؛ درست همانند نياكانمان ، يعنى كشيشان بزرگ رُم ، كه به طور معمول گناه كسانى را كه به جنگهاى مقدس اعزام مىشدند ، مورد گذشت قرار مىدادند « 1 » . .
اما با وجود اعزام سربازان و ناوگانهاى فراوان جنگى و نيز نيروهايى كه از اطريش به كمك آمد ، جنگجويان صليبى شكست خوردند و با وجود تلاش بسيار پاپ ، [ گريگورى سيزدهم ( دورهء پاپى : 1572 - 85 ) ] ، اتحاد مقدّس در سال 1573 م از هم پاشيده شد . نيروهاى اسپانيايى به شمال آفريقا باز گشتند و تلاشهاى پاپ كه باقيماندهء عمرش را براى ايجاد اتّحادى مجدّد سپرى كرد ؛ نافرجام ماند « 2 » .
اسپانياييها و پرتغاليها ، بيش از ديگر كشورهاى اروپايى در شمال آفريقا فعّاليت داشتند و شهرهاى واقع در حاشيهء جنوبى مديترانه پيوسته ميان آنها و عثمانيها دستبهدست مىگرديد . نبردهاى چندى ميان طرفين روى داد . در سال 1574 م در حالى كه اسپانيا مايل به صلح با عثمانيها بود ، پرتغاليها به يك لشكركشى بزرگ اقدام كردند ؛ كه در نهايت به شكست خودشان انجاميد و هشت هزار تن از آنان كشته شدند و پانزده هزار تن نيز به اسارت در آمدند « 3 » . گرچه جنگ درياها شكست پياپى مسيحيان را به همراه داشت ، اما براى مسلمانان نيز پيامدهاى ناگوارى به بار آورد ؛ چرا كه صليبيها به فكر دور زدن مسلمانان از راه درياها افتادند ؛ و پس از كشف « دماغهء اميد نيك » « 4 » به وسيلهء پرتغاليها ، ايدهء محاصرهء مسلمانان از پشت ، صورت حقيقت به خود گرفت . دريانوردان پرتغالى از آن طريق خود را به هندوستان رساندند و بابستن راههاى دريايى خليج فارس و درياى سرخ ، دريانوردان را زير فشار قرار دادند تا از مسير زير نفوذ آنان استفاده كنند ؛ و اين موضوع بيش از هر جاى ديگرى مصر و سوريه را در تنگناى اقتصادى قرار داد .
هامش
( 1 ) . 1 . ، . 2 . 94 . زا لقن هب ، . . ، ، . 4 ) 4891 ( ، . 6701 ، 621 ( .
( 2 ) . همان ، ص 249 .
( 3 ) .
2 . ، . 722 .
( 4 ) . دماغهاى بر ساحل جنوب غربى ايالت كاپ ، جنوب آفريقاى جنوبى . « دياش » در سال 1488 م آن را دور زد و نامكابوتور منتوز و [ / دماغهء طوفانها ] بر آن نهاد . واسكو دوگاما در مسافرت به هند از آن گذشت ( 1497 ) . ( دايرة المعارف فارسى ) .