پس از آن ديگر مناطق مسلمان نشين و عربى اعلام استقلال كردند و بخشهايى از امپراتورى به وسيلهء كريم خان زند تصرف گرديد . سر انجام در جنگ يكم جهانى دولتهاى انگليس و فرانسه هر كدام بخشهايى از امپراتورى را در سوريه ، فلسطين و بين النهرين به تصرف خود در آوردند . قسطنطنيه به تصرف قواى متفقين درآمد و از حكومت آن جز اينكه شاهد اشغال سرزمينهاى خود باشد كارى ساخته نبود .
آرى آن سد آهنين اسلام در مقابل مسيحيت در هم شكست و آن دولت مهم پاره پاره گشت . مسيحيان كه در دوران اقتدار عثمانى در جنگ اروپا و سواحل ايتاليا و اسپانيا از خود دفاع مىكردند ، اينك بر پارههاى امپراتورى چنگ انداخته بودند و به صلاحديد خودشان هرطور مىخواستند رفتار مىكردند . يكى از بدترين و ناگوارترين پيامدهاى فروپاشى عثمانى گشوده شدن پاى يهوديان آوارهء دنيا به سرزمين فلسطين و در نهايت تشكيل دولت غاصب صهيونيستى ( در سال 1948 م ) بود . دولتى كه به عنوان عامل و دست نشاندهء قدرتهاى بزرگ استعمارى پيوسته كشورهاى اسلامى را در معرض تهديد و بحران قرار مىدهد « 1 » .
هامش
( 1 ) . براى آگاهى بيشتر ر . ك . دايرة المعارف مصاحب ، مقالهء « عثمانى ، امپراتورى » .