بريتانيا انجام شد - ايالتهاى دست نشاندهء عثمانى را در « مولداوى » « 1 » و « والاكيا » « 2 » به تصرف درآورد ( ژوئيه 1853 م ) ، در مقابل تركها نيز به روسها اعلان جنگ دادند و چندى بعد فرانسه و انگلستان هم وارد جنگ با روسيه شدند . سرانجام نيروهاى طرفين در كريمه با يكديگر به نبرد پرداختند كه در پايان به شكست نيروهاى روس انجاميد و در پى آن معاهدهء پاريس ميان طرفهاى درگير بسته شد « 3 » .
فروپاشى عثمانى
امپراتورى عثمانى در اوج قدرت خود گسترهء وسيعى از اروپاى جنوب شرقى ، خاور نزديك و خاور ميانه را در تصرف داشت . به طور طبيعى حفظ مليتهاى گوناگون و پيروان دو دين رقيب يعنى مسلمانان و مسيحيان در زير يك پرچم كارى بس دشوار بود . به ويژه آنكه دولتهاى بزرگ مسيحى همچون فرانسه ، انگلستان و روسيه در عثمانى داعيهدار و ذىنفع بودند ، و به انحاى گوناگون به دخالت و تهديد در آن دولت مىپرداختند . به هر حال مجموعهء عوامل داخلى و خارجى دست به دست هم داد و اين نيروى برتر اسلامى را گرفتار تجزيه كرد . متصرفات دولت عثمانى يكى پس از ديگرى از آن جدا گشتند . پيش از همه ، متصرفات اروپايى و ممالك مسيحى نشين كسب استقلال كردند و پس از آن نوبت يكى از مناطق بسيار مهم يعنى مصر رسيد كه تصرف آن به وسيلهء فرانسه زمينه روى كار آمدن خاندان محمد على پاشا را فراهم ساخت . وى سلسلهء مستقلى را با رياست اسمى سلاطين عثمانى تشكيل داد و به صورت قدرتى رقيب براى آن دولت در آمد .
هامش
( 1 ) . موالداوى يا مولداو يا ، تركى بغدان ( ، به نام مؤسس آن بغدان يكم ) ، ناحيهاى تاريخى در شمال رومانى ، ميان كوههاى كارپات ( غرب ) و رود پروت ( شمال ) ؛ مركز شش ياسى . ( دايرة المعارف فارسى ) .
( 2 ) . والاكيا يا والاكى ، به تركى عثمانى افلاق ، ناحيهاى تاريخى در جنوب رومانى آلپهاى ترانسيلوانى آن را در شمال غربى از ترانسيلوانى و بانات جدا مىكند ، دانوب آن را در غرب از يوگوسلاوى ، در جنوب از بلغارستان و در شمال از دو بروجا جدا مىكند ؛ و در شمال شرقى به مولداوى متصل است ، شهر عمدهء آن بخارست ، پايتخت رومانى است . ( دايرة المعارف فارسى ) .
( 3 ) . تاريخ امپراتورى عثمانى و تركيه جديد ، ج 2 ، ص 246 .