خانه و ملكى تصرّف كرده و عزيزان آن را ذليل ساخت ؛ پادشاه را محبوس كرد ، بيشتر اميران را با برخى از ساكنان شهر به قتل آورد . . . وا اسفا بر اين سرزمين و ساكنان آن ، به ويژه ياران و دوستان ؛ وا اسفا بر تخريب مدارس و معابد و فقدان عالمان و صالحان ؛ وا مصيبتا بر از ميان رفتن آثار فقيهان !
مؤلف پس از آن از وضعيت خود مىگويد كه در اين اوضاع ، او نيز مبتلا به ضرب و حبس و غضب اموال شده و با اين همه ، خداوند با تفضل خود زندگى و آبروى او و برخى از افراد خاندان او را حفظ كرده است . زمانى كه ماندن وى در شهر دشوار شد ، او همراه با برخى از برادران دينى خود ، شهر را به سوى برخى از قريهها ترك نموده ، از آن قريه و آرامش حاكم بر آن ياد كرده است . گويا اين همان قريهء خاتونآباد است كه وى در آنجا با زين الدين خوانسارى برخورد كرده و اين اجازه را در سال 1138 در همان قريه براى او نگاشته است . « 1 » اين قريه ، دستكم ، براى علماى خاتونآبادى ، در جريان فتنه افغان ، قريهء امنى بوده كه به آنجا پناه مىآوردهاند . « 2 »
از نكات جالب زندگى مير محمد حسين اين است كه نادر شاه كه در اوائل اصرار بر درگيرى با عثمانىها داشت - بر خلاف انديشه و عمل بعدى خود - خواستار فتاوايى در تكفير عثمانىها و جواز قتل و غارت اموالشان بود . ازاينرو ، در اصفهان از مير محمد حسين خاتونآبادى خواست تا در اين باره فتوايى صادر كند ؛ اما وى كه عقيده به اين امر نداشت حاضر به دادن اين فتوا نشد . نادر از اين مخالفت برآشفت و در برابر ، مير محمد حسين گفته است كه اگر نمىتواند او را تحمل كند ، حاضر است اصفهان را به مقصد ديگرى ترك كند ؛ با اين حال نادر او را تحمل كرده است . « 3 »
ملا اسماعيل خواجويى ( م 1173 ) نيز در كتاب اربعين خود گزارشى از وضع مصيبتبار سلطهء افاغنه ياد كرده است ؛ زمانى كه خون مؤمنان ريخته شده و زنان مؤمنه اسير كفرهء فجره شدهاند . « 4 »
در لابلاى كتابهاى شرح حال و نيز در اشاراتى كه در انتهاى برخى از تأليفات آن دوره
هامش
( 1 ) . نسخههايى از اين اجازه در كتابخانه مرعشى ( 6320 ) ، مدرسه شهيد مطهرى [ سپهسالار ] ( 7525 ) و مجلس ( ج 16 ، ص 404 ) موجود است . متن آن در كتاب نفحات الروضات صص 476 - 510 به چاپ رسيده است . همچنين تصحيح تازهاى از آن را آقاى جويا جهانبخش انجام دادهاند كه در ميراث حديث شيعه ، دفتر چهارم ، صص 439 - 520 چاپ شده است .
( 2 ) . نك : جزائرى ، الاجازة الكبيرة ص 99 پاورقى .
( 3 ) . قزوينى ، تتميم امل الامل صص 126 - 127 ؛ نيز بنگريد : نورى ، الفيض القدسى ، چاپشده در بحار ، ج 105 ، ص 105
( 4 ) . خواجويى ، الاربعون حديثا ، ( قم ، 1371 ) صص 389 - 390