باشيد ، اگر بخواهيم مورد اتهام [ حماقت ] واقع نشويم بايد كلمه صوفيه را به كار نبريم ) ؛ قطب الدين پاى فلاسفه و حتى متكلمان را نيز به اين جدال باز مىكند و تقابل خود را با آنان نيز مورد تأكيد قرار مىدهد . آگاهيم كه دانش فلسفه و كلام نيز از نظر بسيارى از فقيهان ، به ويژه در اواخر دوره صفوى ، مطرود بوده است ، هر چند ، هيچگاه قوّت آن از بين نرفته است .
اشعار قطب الدين بطور ضمنى ، تعليم و تعلم فلسفه و كلام را نيز در حوزههاى شيعى بازگو مىكند ؛ او بر اين باور است كه فلسفهء عرفانى وى ، متكى به حكمت علوى است نه فلسفه و كلام رايج :
فلم يهتدوا فى بحثهم و جدالهم * بأنوار إيمان بنور الولاية
و ما بلغوا معشار فهم كلامه * كما أوّلوا معناه لا بالبصيرة
و فى فهمه اعوجّت سليقة عقلهم * بأفكار يونان به غير الهداية
ألا إنّ طلّاب العلوم الذين قد * بنوا دينهم بالفكرة الفلسفية
كذلك أصحاب الكلام الذين هم * تأسّوا بهم عند اختراع الأدلة
كسانى از فقيهان را كه در اصول از آنان پيروى مىكنند ، بايد به آنها منضم ساخت :
كذلك اولو علم الفروع الذين فى ال * اصول علم منهاج تلك الجماعة
اولئك ليسوا على توحيد ربهم * و ما اتّبعوا أديان اهل النبوة
وى به رديههايى كه بر صوفيه نوشته شده ( با نگرشى فلسفى ) اشاره كرده و مىگويد عقيدهء وى نيز آن است كه اينها خارج از راه هدايت هستند :
اولئك قد عادوا كراما أكابر * من الفقراء العارفين الأجلّة
لقد استدلّوا فى خلال كتابهم * بأشباه اهل الفقر من كلّ فرقة
و قد ذكروا آحاد صوفية على * مذاهب شتّى فى بيان الأدلة
اولئك أيضا عندنا خارجون عن * سبيل هدى أنوارنا الحكمية
مسئله ديگرى كه قطب الدين بدان توجه كرده اين است كه حتى اگر تصور اهل طريقت از برخى از مفاهيم نادرست باشد ، اين دليل بر آن نمىشود كه تمامى اعمال و سلوكى كه آنان دارند ، مورد انكار قرار گيرد ؛ به ويژه اگر اين عدم درك از ناحيهء اشباه اهل فقر باشد نه از سوى خود اهل فقر . به نظر وى اگر چنين اشكالى به اهل طريقت وارد باشد ، دربارهء علماى شريعت نيز مىتوان مانند آن را مطرح كرد :
و أشباه اهل الفقر لو ألحدوا لدى * طريقتهم او فهم معنى الحقيقة
فليس لأهل العلم انكار كلّهم * و ليس لهم إبطال أصل الطريقة . . .
و اشباه اهل العلم ايضا كثيرة * كما قد رأينا فى بلاد كثيرة
و ليس لأهل الفقر إنكار كلّهم * و ليس لهم إبطال أصل الشريعة