ذكر مجملى از احوال وزير عديم النظير فتحعلى خان داغستانى « 1 » و تدابير او در تخريب ايران
به غير از وزير فريبنده كار * به صورت چو طاووس سيرت چو مار
فريبنده طنّاز ساحر سخن * كه ابليس را داد بازى به فن
زر گنج را آن فسونگر شعار * برآورد با دم ز سوراخ مار
به سيرت همه قبح و كافرْدلى * عمر را شده نام فتحعلى
840
مُشَعْبِد وزير فسونگر دبير * به همدستى كوسه « 2 » و شيخ و مير
ببُرد آن همه از جماد و نبات * حريفان بيچاره را كرد مات
ز املاك و اسباب و نقد و عقار * ز خيل و بغال و بعير و حمار
به هر صيغه از هر كه در هر كجا * كه بودش گمان كرد اخذ از جفا
چو شد مسند آراى تدبير كار * در اول چنين كرد با شه قرار
845
كه جز من كسى را مكن همنفس * نه از محرمان و نه ناكس نه كس
بده اختيارى كه كلّ جهان * مرا بنده باشند از مال و جان
تو خود هم مكن دخل در هيچ كار * به غير از دو سه شغل بىاعتبار
برو فارغ از غصّه با خادمان * به صحبت قرين باش و اكل و همان
به تعمير « باغ فرح » « 3 » روز و شب * به اقبال مشغول شو بىتعب
850
بگفت آفرين شاه و آسوده شد * درِ فتنه با قير اندوده شد
هامش
( 1 ) . مكرّر اشاره كرديم فتحعلى داغستانى از صدراعظمهاى بزرگ شاه سلطان حسين بود كه گفته شده به پيشنهاد ملاباشى و حكيم باشى نابينا شد . دربارهء اتهام تسنن به او نك : كروسينسكى ، سفرنامه ، صص 46 - 47 ، 57 ؛ و نيز نك : مينورسكى ، صص 11 ، 73 و پاورقى ص 187 . دربارهء وى ديدگاههاى مختلفى وجود دارد ؛ برخى منابع از وى در قياس با ساير شخصيتهاى موجود آن زمان كه نوعا بىلياقت بودند تعريف كردهاند ( نك : مرعشى ، مجمع التواريخ صص 31 ، 48 ) ؛ تصويرى نيز كه دوسرسو از اتهامات وارده بر فتحعلى آورده و دفاعى كه او بعد از كور شدن از خود كرد ، حالت جانبدارانه از وى و صداقت او دارد ( دوسرسو ، همان ، صص 134 - 152 ) . دربارهء قضاوت شاه نسبت به او در حكمى كه براى اعتماد الدولة بعدى صادر كرده نك : نوايى ، استاد و مكاتبات سياسى ايران ( 1105 - 1135 ) صص 155 - 156
( 2 ) . منظور از كوسه ميرزا رفيع دواتدار است كه ناظم در صفحات بعدى دربارهء او اشعارى سروده است .
( 3 ) . دربارهء توجه ويژه شاه سلطان حسين به فرحآباد و دلمشغولى او به آبادى آنجا نك : هنرفر صص 722 - 725 ، لكهارت ، همان ، صص 55 ، 145 ، 538 ( در صفحهء اخير نقشهء محل فرحآباد كه نزديك منطقهء جلفاى اصفهان است مشخص شده ) ؛ توصيف دقيقتر آن در صص 544 - 545 آمده .