كه در آن از متأخرين مشتغل به تعلّم و تعليم بودهاند ، سلطان المحققين آقا حسين خوانسارى است . . . و ديگر مولانا شمساى گيلانى . . . ملا حسين گيلانى . . . ملا مراد تفرشى و . . . و در باب بانى آن مدرسهء مبارك سخنان مختلف به اين فقير رسيده و معتمدترين آنها به نحوى كه از موثّقين استماع افتاده ، اين است كه در ايّام نوّاب خلد آشيان شاه طهماسب ، خواجه ملك نام شخصى بنا كرده و در ايام نوّاب قدس مكان شاه عباس ماضى ، محتاج به تعمير و ترميم بوده ، به عرض رسانيدند . سلطان مغفور فرمان دادند تا تعمير شود . پس چون تعمير نمودند ، با مسجدى كه در جوار آن است و شيخ جليل القدر شيخ لطف الله رحمه الله را فرمودند تا رتق و فتق امور مدرسه و مسجد با وى باشد ، بنا بر آن به اسم ايشان اشتهار يافت . » « 1 »
در حال حاضر اثرى از مدرسهء شيخ لطف الله كه روزگارى عالمانى مانند ملا رجب على حكيم در آن تدريس مىكردند ، « 2 » وجود ندارد . « 3 » محل آن ، در پشت مسجد ، جايى است كه اكنون يك مدرسهء دولتى بنا شده است . بخشى از آن نيز با نام سراى بيگدلى ناميده مىشود كه به صورت كاروانسرا برجاىمانده است .
گفتنى است كه خاندان شيخ ، پيش و پس از او ، در شمار خاندانهاى مشهور علمى بوده و فرزندش جعفر ، به اظهار اسكندر بيك « در مراتب علمى از پدر ، پيش » بود . « 4 » از عبارت افندى چنين به دست مىآيد كه جعفر قائل به وجوب عينى نماز جمعه بوده و در همان مسجدش اقامه مىكرده است . « 5 » دو دختر وى نيز يكى به همسرى حبيب الله صدر ، از صدور معروف عصر صفوى درآمد كه فرزندش از همين دختر شيخ ، آقا ميرزا مهدى و آقا ميرزا على رضا به منصب شيخ الاسلامى اصفهان رسيدند . دختر ديگر او نيز به ازدواج عالم ديگرى با نام ميرزا محمد مؤمن عقيلى استرآبادى درآمد . « 6 »
اجداد شيخ لطف الله نيز در شمار فقيهان شيعه بودهاند كه از جملهء آنها شيخ على ميسى است كه شرحى بر قواعد علامه داشته و افندى نسخهاى از آن را به خط شيخ لطف الله - كه حواشى خود شيخ هم بر آن بوده - ديده است . « 7 » عبد الكريم پدر شيخ لطف الله ، و نيز ابراهيم
هامش
( 1 ) . تبريزى ، محمد زمان ، فرائد الفوائد ، ص 295 - 297
( 2 ) . آقابزرگ ، ذريعه ، ج 9 ، ص 1247
( 3 ) . مهدوى ، مصلح الدين ، دانشمندان و بزرگان اصفهان ، ص 469
( 4 ) . اسكندر بيك ، همان ، ج 3 ، ص 741
( 5 ) . افندى ، همان ، ج 4 ، ص 417
( 6 ) . افندى ، همان ، ج 4 ، ص 417
( 7 ) . افندى ، همان ، ج 4 ، صص 418 - 419