در اين باره ، مخالفان چهار اشكال بر وى وارد كردهاند : نخست آن كه چرا اعتكاف را در مسجد شاه كه به تازگى ساخته شده ، برقرار نموده است ؛ يعنى همان مسجد شيخ لطف اللّه .
دوم آن كه چرا اعتكاف را در دههء آخر ماه رمضان برگزار مىكند . سوم آن كه چرا براى اعتكاف قبّه زده است ؛ و چهارم اين كه چرا در شبهاى اعتكاف ، مراسم احياء دارد ؟
مؤلف ابتدا با نثرى مسجّع و عباراتى اديبانه و تا حد زيادى مصنوع ، مخالفان را مورد حمله قرار داده و از او - كه بايد شخص معينى باشد - خواسته است تا در اين گونه مسايل به امثال وى كه آشناى به حديثند و از خاندانى اصيل و صاحب كمالند و « قرنا عن قرن » از « قديم الزمان الى الآن » اهل دانشاند ، رجوع كند . سپس مىافزايد كه بنا دارد تا در اين رساله كه نامش را ماء الحيات و صافى الفرات فى رفع التوهمات و دفع واهى الشبهات گذاشته به اين اشكالات پاسخ خواهد داد .
در آغاز به نقل حديثى كه در اعتكاف رسول خدا صلى الله عليه و آله وارد شده پرداخته است . در اين حديث آمده است كه امام صادق عليه السلام فرمود : لا اعتكاف الّا بصوم فى مسجد جامع . سپس حضرت فرمود ، رسول خدا صلى الله عليه و آله در دههء آخر رمضان ، در مسجد اعتكاف كرده ، بر آن حضرت قبهاى برپامىشد و همانجا رختخواب خود را پهن مىكردند .
مسألهاى كه در فقه شيعه مطرح بوده است ، تلاش براى روشن كردن مقصود از مسجد جامع است . اين اختلاف ناشى از اين روايت است كه اعتكاف در مسجدى جايز است كه امام عدل ، جماعتى در آن برگزار كرده باشد . از امام صادق عليه السلام دربارهء اعتكاف در مساجد بغداد سؤال شد ، امام فرمود : در مساجد كوفه ، بصره ، مدينه و مكه ، اعتكاف جايز است . « 1 » برخى از فقها صرفا همين چند مسجد را براى اعتكاف تجويز كردهاند و برخى ديگر ، اقامهء اعتكاف در مساجد ديگر را نيز روا شمردهاند . از گروه دوم ، كسانى تنها مساجد جامع را براى اعتكاف معين كرده و برخى ديگر ، اعتكاف در همهء مساجد دستكم بزرگ را روا دانستهاند .
شيخ لطف الله بر اين باور است كه اعتكاف در تمامى مساجد جامع و حتى غير جامع جايز است . وى دربارهء روايتى كه « امام عدل » را مطرح كرده ، چنين اظهار مىكند كه مقصود از امام عدل ، اعم از امام معصوم و غير معصوم است . شيخ تأكيد دارد كه اصولا سؤال درباره مساجد بغداد بوده و روشن است كه وجه عدل نمىتوانسته ارتباطى با امام معصوم براى اقامهء نماز در آن مساجد داشته باشد .
هامش
( 1 ) . رك : نجفى ، محمد حسن ، جواهر الكلام ، ج 17 ، صص 173 - 171