مجلد نهم فهرست ، صفحات 384 - 383 معرفى شده است . چاپ حاضر بر اساس همان نسخه است . پيش از چاپ آن رساله ، مناسب است مرورى بر اسامى رسالههايى كه اهل سنت در اين باب نوشتهاند ، داشته باشيم .
بحث از قهوه در ميان اهل سنت
بحث از قهوه به موازات طرح آن در ايران عصر صفوى ، در مناطق سنىنشين شام ، ميان عالمان اهل سنت مطرح شده است . رسالهاى كه به هدف جمعآورى آراى مختلفى كه در اين باره نوشته شده ، فراهم آمده ، در دست است . در مقدمه اين رساله آمده است : در سال 953 در ميان علماى دمشق ، بحثى دربارهء قهوه كه به تازگى ميان مردم شام رواج يافته بود ، مطرح شد . شيخ يونس شافعى به تحريم نوشيدن آن فتوا دارد و رسالهاى در اين باره تأليف كرد . در اين باره از شيخ موسى حجازى حنبلى سؤال شد . گفت : اگر مسكر و زايلكنندهء عقل است ، ترديدى در حرمتش نيست ، اما اگر چنين نيست ، چنين نيست ! البته اگر با دف و غنا نوشيده شود ، طبعا از اين بابت كه مقدمهء حرام شده ، نوشيدنش حرام است .
در ادامه آمده است : بسيارى از علما به حرمت آن فتوا دادند . از جمله احمد الشويكى ، شيخ عبد الله ابو كثير يمنى شافعى و برخى از علماى حنبلى مثل قاضىالقضات احمد الشيشنى مصرى . برخى از شافعيان هم به شرط منتهى نشدن به سكر فتواى به حليت آن دادند . از جمله ابو الفتح محمد بن عبد السلام تونسى . او قصيدهاى هم در اين باره سرود كه بسيار طويل است . در همين نسخه اشعار و فتاوى ديگرى هم در اين باره آمده است .
نسخهاى از رسالهء مزبور در مجموعهء شمارهء 2864 دانشگاه تهران صص 207 - 219 موجود است .
اين نسخه ، مجموعهاى است متعلق به قرن يازدهم هجرى كه چندين رساله دربارهء تنباكو و قهوه و حشيش وجود داد . « 1 » اين رسالهها عبارتند از : 1 - رسالة فى الكلام على الحشيشة و شرح حالها از بدر زركشى 2 - سؤال عن حكم تناول التنباك و جوابه از شيخ احمد بن عبد الرحيم عمودى شافعى 3 - تحذير الامة عن ملابسة الغمّة فى تحريم التنباك از محمد عبد العظيم مكى حنفى 4 - غاية البيان لحل شرب ما لا يغلّب العقل من الدخان از شيخ علىّ بن محمد بن عبد الرحمن اجهورى مالكى 5 - رسالة فى حكم تعاطى التنباك بيعا و استعمالا و صفة مائها از شيخ ابراهيم بن حسين بيرىزاده 6 - اجوبة مفتى المذاهب الاربعة فى شأن التنباك 7 - سؤال منظوم و جوابه كذلك فى شرح حال القهوة و حكم شربها از ابى الفتح ابن عبد السلام مالكى
هامش
( 1 ) . اين مجموعه در مقالهء « صد و چهار نسخه خطى » كه در شمارهء هفتم ميراث اسلامى ، به چاپ رسيده ، معرفى شده است .